Iranian Student Association at the University of Ottawa

2010-08-05T12:36:00.000-04:00

ISAUO BBQ + Volleyball Event

شام

ابلا

شام

بحث وتبادل نظر

,,,,,,,

شعر و متون ادبي از شاعران ونويسندگان بنام

چگونه مطالب خود را بر روی وبلاگ بفرستیم

شعر و متون ادبي دوستان

چگونه نظر دهيم

ISAUO BBQ + Volleyball Event

2008-05-28T13:24:00.001-04:00

Dear ISAUO members,

Ba Salam,

This is a friendly reminder of BBQ + Volleyball Event which will be held on Sunday June 1st, from noon to 17:00 at Leamy Lake.

Here are more details:

* Date: Sunday June 1, 2008 * Time: 12.00 to 17.00

* Location: Leamy Lake (For its map, please refer to this link).

* Food: Halal Meat (Vegetarian food will be available upon request)

* Cost: $4,- per person

Please confirm your participation by sending an e-mail to: Isauo.Board@yahoo.com at most by tomorrow evening (Wednesday, May 28th).

In order to join us at Leamy Lake, there are three options:

1. You can drive your own car or take a bus and join us at Leamy Lake.

2. You can come to Ottawa University where there will be some cars and you can get a ride from there to the venue of the event.

If you are interested in this option, you need to e-mail us and mention that you need a ride so that we can arrange the ride for you. You need to be at Ottawa University Campus in front of Lamoureux Building at 11.30. (http://www.uottawa.ca/maps/)

3. Some of us are keeping our tradition and will bike to Leamy Lake. The biking group will meet at 10.00 at Ottawa University Campus in front of Lamoureux Building.It is worth mentioning that the students can easily borrow a bike from Ottawa University (Protection Center) for about 6 hours. Also, please make sure you wear your helmet for safety reasons.

We look forward to seeing you all there to have a wonderful day together!

Always yours,

ISAUO Board

نمایش مراسم نوروز و حاجی فیروز

2007-03-18T23:20:00.000-04:00

دوستان غیر ایرانی خود را با مراسم نوروز و حاجی فیروز آشنا کنید

پيتزا رايگان و نمايش فيلم مكس

2007-03-12T20:22:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان منتپتيت دانشگاه اتاوا

آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان منتپتيت،طبقه دوم

اتاق203
(Montpetit Building, Room 203)

زمان : شنبه 17 مارچ ساعت7:۰۰ بعد از ظهر

کارگردان: سامان مقدم
تهیه کننده: مرتضی شایسته / هدایت فیلم
فیلمنامه: پیمان قاسم خانی(بر اساس طرحی از سامان مقدم
مدیر فیلمبرداری: تورج منصوری
آهنگساز: امیر توسلی
طراح گریم: محمد قومی
صدابردار: ایرج شهزادی
بازیگران: رامبد جوان، پگاه آهنگرانی، فرهاد آییش، گوهر خیراندیش، محمدرضا شریفی نیا، سیروس ابراهیم زاده، سیدابراهیم بحرالعلومی

متاسفانه مهمانی نوروز کنسل شد

2007-03-12T19:17:00.000-04:00

مكان:سالن غذاخوري ساختمان كلنل باي دانشگاه اتاوا
Aآدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان كلنل باي،طبقه زيرزمين، اتاق05
(CBY Building, Room A05)

زمان :سه شنبه 20 مارچ ساعت7:۰۰ بعد از ظهر

سيزده بدر

2007-03-12T17:29:00.000-04:00

مكان:پارك وينسنت مسي
(Vincent Massy Park)
زمان : شنبه 31 مارچ ساعت11:30 صبح

دوم بهمن، سال‌روز خاموشي عارف قزويني

2007-01-22T11:12:00.000-05:00

خبرگزاري دانشجويان ايران - قزوين
سرويس: فرهنگ و ادب - ادبيات

دوم بهمن سال‌روز درگذشت عارف قزويني، شاعر و تصنيف‌سرايي است كه غزلياتش حاوي مضامين ملي و وطن‌پرستي بود و در هنر تصنيف تبحري خاص داشت.

به‌گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، عارف در آغاز كار ادبي خود به شيوه متقدمان با همان مضمون و محتوا و قالب، شعر مي‌سرود. اما رفته‌رفته با آشنايي بيش‌تر با محيط و اوضاع و احوال اجتماعي و بروز وقايع انقلابي، به شاعري انقلابي، ميهن‌دوست، مبارز راه سعادت و جلوگيري از ستم ستمگران بدل مي‌شود و سرانجام مدافع سرسخت آزادي مي‌شود.

غلامحسين متين در كتاب «عارف، شاعر مردم» همچنين مي‌نويسد: انقلاب مشروطه در شكل گرفتن شخصيت حق‌طلبي و آزادي‌خواهي عارف نقشي عمده داشت و مبارزه با رژيم سلطنت را به‌شدت دنبال مي‌كرد و حكومت جمهوري را مي‌ستود و به‌دست آوردن آزادي ملي و اجتماعي را منوط به به دست گرفتن اسلحه و برانداختن ريشه استبداد مي‌پنداشت.

عارف با استفاده از قالب تصنيف و آميختن شعرهاي خويش با امثال و حكم و ضر‌ب‌المثل‌هاي عادي مردم، شعر خود را هر چه بيش‌تر ساده و روان ساخت و به‌قول د. س كاميسلروف: آثار عارف قزويني نمونه مناسبات جديد انقلابي نسبت به شعر و نمودار پرهيز از تفنن و شاخص تبديل ادبيات به‌يك وسيله واقعي مبارزه در راه آرمان‌هاي ملي است.

عشق به ميهن در تمامي دوران‌هاي زندگاني دشوار شاعر به‌چشم مي‌خورد. او قبل از مرگ مي‌نويسد: «من يك ايراني پاك كه براي او هيچ چيز گران‌بهاتر از وطنش نيست، بوده و باقي خواهم ماند. بگذار كه در گم‌نامي بميرم و آرزوي من اين است كه ملتم نيرومند‌تر و سربلند و كشورم شكوفا باشد.»

در دوران انقلاب مشروط عارف بيش‌تر در تهران بود. مدتي كوتاه نيز در گيلان، اصفهان و اراك به‌سر برد. ظاهرا وقايع انقلابي، به‌قدري شاعر جوان را تحت سيطره خود گرفته بودند كه بقيه مسائل زندگي را در درجه دوم اهميت قرار مي‌داده است. او تمامي استعداد خويش را در موسيقي در خوانندگي و شاعري، وقف انقلاب مي‌كند. دكتر رضازاده شفق مي‌نويسد عارف از نخستين روزهاي نهضت مشروطه در ايران، همراه ملت در مبارزه با آن روبه‌رو بوده است. در اين احوال شعرهاي عارف در جرايد چاپ و در معابر به‌وسيله مردم خوانده مي‌شد و از همين دوره به‌عنوان شاعر ملي، وطن‌پرست و مبارز شهرت بسيار يافت.

كليات ديوان عارف بر 97 غزل، 89 تصنيف و 12 شعر هجويه مشتمل است.

عارف در حدود سال 1300 هجري قمري در قزوين متولد شد. پدرش ملاهادي وكيل بود. عارف صرف و نحو عربي و فارسي را در قزوين فراگرفت. خط شكسته و نستعليق را بسيار خوب مي‌نوشت. موسيقي را نزد حاج صادق خوارزمي فراگرفت.

در سال 1323 هجري شمسي در زمان آغاز 23سالگي عارف كه زمزمه مشروطيت بلند شده بود، او نيز با غزل‌هاي خود به موفقيت مشروطيت كمك كرد.

تا اواخر عمر تصنيف‌ها و شعرهاي ملي سرود. تصنيف‌هاي او از دوران مشروطيت و جنگ جهاني اول تا امروز نيز بر سر زبان‌هاست.

در اواخر عمر به افسردگي دچار شد و در روز دوم بهمن 1316 خورشيدي در همدان درگذشت

ISNA

جشن سال نو

2007-01-12T19:44:00.000-05:00

جشن شب يلدا

2006-12-06T08:15:00.000-05:00

نمايش كمدي لطفا خر نشويد

2006-12-06T08:12:00.000-05:00

نمايش فيلم خانه ما

2006-11-03T10:06:00.000-05:00

Khaneh Ma: These Places We Call Home

Khaneh Ma: These Places We Call Home examines questions of cultural identity by presenting three generations of Iranians, divided on three continents and reunited on one journey. The film begins with the director's return to Iran, her country of cultural origin, where she becomes reacquainted with family she has not seen in over ten years, and rediscovers a culture that has remained a quiet yet ever-present part of her life in Canada. As the journey unfolds, we uncover rarely seen aspects of Iranian culture, as experienced by the director, while witnessing firsthand the process of leaving an old culture behind and the journey into a new one.

Where: Alumni Auditorium
When: Sunday Nov. 12th
What Time: 6:00pm (doors open at 5:30pm)
Cost: $5 for Students*/Seniors, and $7 for Adults;
* We are working to get a reduced price for ISAUO's Members

ابراهيم نبوي در دانشگاه اتاوا

2006-10-04T12:25:00.000-04:00

دوستان ميتوانند با مراجعه به

CBY Building, Room B207

بليط اين برنامه را خريداري كنند

با توجه به تعداد معدود بليط به دوستان علاقه مند توصيه مي شود هر چه زودتر جهت خريد بليط اقدام نمايند

كنسرت پاپ در دانشگاه اتاوا

2006-10-03T12:43:00.001-04:00

OTTAWA:November 4, 2006

Location:Alumni Auditorium, Ottawa University

Time: Doors open 7:30, show begins at 8:00 pm

Tickets:Alpha Super Market196 Main St.613-238-3837

Arya Food Market508 Gladstone Ave.613-594-3636
Shiraz Grocery607 Somerset St. W.613-563-1207

Ticket info: 613-889-4700

نمايش فيلم آفسايد

2006-08-21T22:53:00.000-04:00

OFFSIDE

When: Saturday Aug. 26th,

at 5:30pm
Where: SITE G0103,
University of Ottawa

The Iranian film "Offside" is about a group of girl soccer fans who
smuggle themselves into Tehran's Azadi Stadium, despite the
ban on women spectators.

2 $ بليط ورودي

2006-08-07T21:41:00.000-04:00

براي شنيدن نمونه آهنگهاي پريسا اينجا يا اينجا را كليك كنيد

"Parissa and Dastan"
ensemble in a live concert

Saturday September 9, 2006

Location:
Alumni Theatre, Carleton University
"Free parking available"

Time:
Doors open 7:30, show begins at 8:00 pm

Tickets: $30, all ages
"This event is not recommended for younger kids"

Tickets:

University of Ottawa

CBY Building
RoomB207

613-256-5800 Ext:6293

Arya Food Market
508 Gladstone Ave.
613-594-3636

Shiraz Grocery
607 Somerset St. W.
613-563-1207

Ticket info: 613-889-4700

2006-08-05T12:32:00.000-04:00

To sign this petition please click here

To: Presidents of Canadian Universities

We, the undersigned students, are deeply concerned about the problem that many Iranians in Canada, including graduate students, have recently faced, as their spouses? or parents? visa applications have been refused by the Canadian Embassy in Tehran, Iran. It may not be a legislated policy, but the growing number of incidents confirms an unfair trend of discrimination against Iranians that negatively affects the life of this community. As a result of this new policy, many Iranians feel discriminated and emotionally challenged in Canada, a country famous for embracing multiculturalism and human rights. Canadian universities have also been affected by this new policy. The emotional toll on Iranian students has negatively affected their academic performance. In some cases, after years of research, many are considering to return prematurely to Iran without completing their degrees. Furthermore, many highly qualified Iranian students who are planning to study abroad are not considering Canadian universities as their primary choices anymore. We call on you, presidents of Canadian universities, to assist us in our efforts to lobby the Federal Government of Canada to recognize these unfair policies that are taking place at the Canadian Embassy in Tehran, Iran. Sincerely, The undersigned

To sign this petition please click here

پيك نيك تابستاني ايرانيان مقيم اتاوا

2006-08-02T22:05:00.000-04:00

نمايش تئاتر فنز در اتاوا

2006-05-17T09:08:00.000-04:00

همانطور كه دوستان مي دانند با همت دانشجويان اتاوا تئاترفنز۲ جون در اتاوا بر روي پرده مي رود. دوستان مي توانند بليط اين كنسرت را با تخفيف ويژه دانشجوئي با مراجعه به اتاق B207 ساختمان CBY تهيه نمايند.

براي ديدن تصاوير اينجا را كليك كنيد
براي اطلاعات بيشتر اينجا را كليك كنيد

بليط كنسرت سيما بينا و گروه نوازندگان محلي

2006-04-29T15:39:00.000-04:00

همانطور كه دوستان مي دانند سيما بينا و گروه نوازندگان محلي، ۱۲ مي كنسرتي در Alumni Theatre دانشگاه اتاوا برگزار مي كنند. دوستان مي توانند بليط اين كنسرت را با مراجعه به اتاق B207 ساختمان CBY تهيه نمايند.
مبلغ بليط ۳۰ دلار مي باشد كه دوستان دانشجو با در دست داشتن كارت دانشجوئي در روز كنسرت ۵ دلار تخفيف را دريافت مي كنند.

براي اطلاعات بيشتر اينجا را كليك كنيد

Biography of Sima-Bina

2006-04-29T15:28:00.000-04:00

Biography
Sima Bina born in Khorasan, in the heart of a popular tradition, Sima Bina started her career on Iranian radio at the age of nine, under the direction of her father, Ahmad Bina - a master of Iranian classical music and poet who wrote many of her early songs.

Radio Yaran
She studied the repertoire of learned music "radif" and singing technique with great masters such as Maaroufi and Zarrin Panjeh.She went on to acquire her own solo programme, Golhaye Sahraii (Wild Flowers), presenting a collection of folk songs and music from various regions of Iran, which is still remembered today.

After graduating from Tehran University in 1969, majoring in Fine Arts, Sima Bina continued and perfected her knowledge of radif with the highly subtle teaching of great Master Davami.since 1979, along with teaching Iranian classical music and vocality to selected students.

Conversation

Sima Bina has focused on doing further research on Persian folk songs, collecting, recording, writing and re-interpreting popular regional music, especially from Khorasan, her native land. By travelling to most remote places all over Khorasan, Sima has been able to gather and revive a collection of almost forgotten songs and melodies. She has thus gained a unique position in the history of Persian music.

Since 1993, Sima Bina has been invited to present her collection of Persian folklore songs in world festivals all over the world, including ´97 Vœrlden I Norden in Norway, ´99 WDR Weltmusik Festival in Bonn/Germany, and the forthcoming Raza 2000 Festival on Khorasan Music in Utrecht/Netherland, Bruxelles and Gent/Belgium, Festival de Músiques del Món 2000 Barcelona/Spain. Due to her devotion and dedication to the Iranian folk music, Sima Bina can now see the materialization of thirty years of meticulous work by making her music known worldwide.

Conversation

Refrence:www.sima-bina.com

عكسهاي سيزده بدر

2006-04-03T23:31:00.000-04:00

جشن سيزده بدر

2006-03-31T11:49:00.000-05:00

زمان :يكشنبه دوم آوريل ساعت ۱۲ ظهر

مكان:پارك وينسنت مسي
آدرس:اينجا را كليك كنيد

لطفا با ايميل به
zarggar@yahoo.com
حضور خود را اعلام كنيد

نگاهى به نمادهاى جشن هاى نوروزى در ايران

2006-03-16T12:48:00.000-05:00

بركت ، بارورى ، شادى و اميد

نسيم خليلى

جشن هاى كهنسال ايرانى كه ريشه از تاريخ اسطوره اى ايران زمين مى گيرند، گوشه اى از باور هاى نمادين و زيباى ايرانيان را بازمى تابانند و در واقع مى توان آنها را نماد هاى ديگرى از هويت انسان كهن قلمداد كرد. هويت نمادينى كه گاه با اندك تغييراتى تا امروز به حيات پرشكوه خود ادامه داده است تا بيانگر بخشى از انگاره هاى فكرى انسان باستان درباره طبيعت پيرامونش باشد. اين جشن هاى ملى و اسطوره اى كه هريك به مناسبت و با انگيزه اى خاص و براساس يك داستان اسطوره وار جاودانه، پاس داشته مى شدند، همراه بودند با نمادها و مناسكى كه بدان روز و بدان جشن، هويت و ماهيت مشخصى مى بخشيد. سفره اى گسترده مى شد و نماد هايى از دل طبيعت جاودانه پروردگار بر آن مى نهادند تا همواره به ياد داده ها و نعمت هاى خداوند در اين روز هاى زيباى سال باشند و به پشتوانه اين آگاهى، به جشن و شادى و پايكوبى مى پرداختند.
اساساً شادى در قاموس انديشه وار انسان باستان، جايگاه ارزنده اى داشت. داستان هاى بازمانده از تاريخ نمونه هاى فراوانى از اين تلقى را نشان مى دهند. آغاز فصل تازه، زمان برداشت محصول، بهار طبيعت، پاسداشت زمين و مادر و داستان هاى اسطوره اى ريشه دار بازمانده از پيشداديان و كيانيان و غيره هر كدام انگيزه اى بود براى جشنى تازه. مجموعه اين جشن ها بخشى از پيكره آيينى زرتشتيان باستان را هم تشكيل مى داد. (البته بايد به اين موضوع هم اشاره كنيم كه برخى از جشن هاى پرخرج و باشكوه كه معمولاً با قربانى كردن گاو و نوشيدن هوم همراه بود، از آنجا كه باعث لطمه خوردن به طبقات كشاورز و چوپان مى شد، از نظر پيامبر باستانى ايران زمين، زرتشت، چندان معقول و پذيرفتنى نبوده است و بر همين اساس نسبت دادن آنها به آيين زرتشتى، به تمامه، صحت و سقم تاريخى ندارد.زرتشتيان جشن هاى متعددى برگزار مى كنند كه هر يك بار معنايى خاص خود را به يدك مى كشد. شادمانى نهفته در دل اين جشن هاى آيينى پرشور، روح خموده انسان اسير در روزمرگى را رهايى و تازگى مى بخشيد و براى آغاز فعاليت و فصلى ديگر آماده مى كرد. علاوه بر اينها برگزارى شادمانه اين جشن ها باعث پيوند ميان مردم مى شد. پيوندى محكم و ارزنده كه با نمادهايى معنادار، هويت جمعى ملتى را برمى ساخت.
دكترعبدالحسين زرين كوب درباره نماد هاى نهفته در اين سلسله جشن ها و ارتباطى كه با عناصر طبيعت پيدا مى كرد، مى نويسد: «چون بسيارى از ايزدان آريايى با پديده هاى طبيعت ارتباط داشتند، نيايش آنها نيز همه جا و در هر حال با دگرگونى هاى اين پديده در روز و شب، در سرما و گرما و در بهار و تابستان مربوط مى گشت و اين نكته سبب مى شد كه از همان دوران زندگى مشترك نوعى گاهشمارى مشابه براى جشن ها و نيايش ها رايج شود. نام ماه ها آن گونه كه در كتيبه هاى هخامنشى باقى است نشان مى دهد كه در نزد اين دسته از آرياها، فعاليت هاى كشاورزى و نياز هاى ناشى از آن با مراسم دينى مربوط بوده است و اين همه نقش مهمى در زندگى عامه داشته اند. از بعضى قراين برمى آيد كه ايرانى هاى شرقى، مخصوصاً از وقتى در مرحله زندگى ده نشينى و كشاورزى پيش رفته اند، در آنچه به جشن ها و نيايش ها مربوط است به مسئله تغيير فصول توجه خاص مى ورزيده اند.» ( تاريخ مردم ايران، عبدالحسين زرين كوب _ انتشارات امير كبير، ص۲۶) «كثرت انواع اين جشن ها،... حاكى از روح شادخوارى و خوش بينى كم مانندى بود كه در آيين مزديسنان وجود داشت. حتى كشتن خرفستران و جانوران موذى و زيانمند هم آنگونه كه از روايت آگاثياس برمى آيد با نوعى جشن دينى همراه بود.» (همان، ص ۴۲۹)
امروز جشن هاى نوروزى بيش از بقيه جشن ها در ميان ما ايرانى ها تداوم يافته است. شايد بدين جهت كه نوروز يكى از بزرگترين و باشكوه ترين جشن هاى ملى ايرانيان باستان بوده است؛ ارزش و اهميت اين اعتبار و تداوم تا بدان حد است كه اين آيين باشكوه تا خارج از مرز هاى ايران كنونى نيز پيروانى پر و پاقرص و ماندگار پيدا كرده است؛ در واقع نوروز جشنى است كه از مرزهاى ايران بسى فراتر مى رود. در شرق سراسر افغانستان و تاجيكستان را درمى نوردد و تا پامير مى رود و در غرب نيز بين كرد ها و ترك ها و قفقازيان گرامى داشته مى شود و به همين اعتبار توانسته است خود را از پس تندباد قرون و اعصار بى گزند به امروز برساند. جالب است كه اين آيين ملى توانسته است با قدرتى كم نظير خود را در منظومه اعتقادى مسلمانان نيز وارد كند و با جلب قلوب مومنان، پاسداشت آن را به آيينى ملى _ اسلامى بدل كند. در برخى روايات و حكايات اسلامى و به ويژه شيعى، روايت شده است كه انتخاب اميرالمومنين على بن ابى طالب به ولايت يعنى در واقع روز غدير خم با نوروز مطابق افتاده است. برخى از محققان ريشه و پيشينه نوروز را به سرزمين سومر باستانى مى رسانند؛ براساس اين انگاره جشن هاى آغاز سال سومريان كه با اسطوره ازدواج مقدس ايزدبانوى سرزمين با خداى مظهر رويش گياهى همراه بوده است، به نوعى نوروز دانسته مى شود. اما اين آيين در ميان سومرى ها نيز ريشه ايرانى داشته وبه احتمال زياد بايد سومريان آن را از داخل فلات ايران با خود برده باشند.كندوكاوى در دل تاريخ نشان مى دهد كه نوروز، آيينى اصالتاً گمشده در درازناى تاريخ است و به هيچ قوم و مذهب معينى بستگى ندارد؛ ظاهراً آريايى ها آن را از مردم فلات ايران گرفته اند. با قبول اين انگاره زرتشتى و يا ايرانى دانستن آيين نوروزى، چندان درست نمى نماياند. اما در عين حال، برخى شواهد، گواه ايرانى بودن اين آيين است؛ جشن پرشكوه نوروز را به جمشيد اسطوره اى نسبت مى دهند. در داستان هاى تاريخى در همين زمينه مى خوانيم: «ديوان به فرمان جمشيد تختى بساختند و آن را بر دوش گرفتند و از دماوند به بابل بردند. مردم از ديدن او، كه چون خورشيد بر تخت خود مى درخشيد، به حيرت افتادند و پنداشتند كه او خورشيد است و به يك روز دو خورشيد در آسمان پيدا شده. اين امر در روز اهرمزد (نخستين روز) از ماه فروردين بود؛ و از اين رو، مردم بر گرد تخت او جمع شدند و همگان گفتند: اين روز نو است و جم فرمان داد كه اين روز و پنج روز پس از آن را جشن گرفتند.»
اما درباره ماهيت و فلسفه جشن نوروز بايد اشاره كنيم كه اين جشن ملى شامل مجموعه اى از خرده جشن هاى متوالى بود كه هر كدام به شكل و شيوه خاصى برگزار مى شدند. به طور كلى مردم شناسان اين جشن ها را به دو گروه تقسيم مى كنند: جشن هاى پيش از نوروز و پس از عيد كه در زير به گونه هاى مختلف اين دو نوع مى پردازيم.
جشن هاى پيش از نوروز عبارتند از:
• جشن سده
سده جشن ملوك نامدار است
زافريدون و از جم يادگار است (عنصرى)
برخى از محققان جشن پرشكوه سده را آغاز زودهنگام حلقه جشن هاى نوروزى مى دانند. در واقع در اين روز كه صد روز مانده به نوروز است، مردم شادمانه خود را براى استقبال از بهار آماده مى كنند. جشن سده از مهمترين جشن هاى ايرانى است كه در فرهنگ زرتشتيان شكلى نمادين و ارزنده دارد. درباره ريشه داستانى و اسطوره اى اين جشن در منابع تاريخى چنين آمده است:
«بعد از آن كه فريدون بر ضحاك ظفر يافت، خواليگر ضحاك، ارماييل را عقوبت كردند. او مدعى شد كه قومى را از كشتن نجات داده و اكنون به كوه دماوند باشند. فريدون با لشكر خود، سواره متوجه دماوند شد تا آن مردم را به شهر بازآورد؛ و چون شب درآمد و راه گم كردند، بفرمود تا آتش ها برافروختند و خلقى عظيم از آزادكردگان طباخ جمع آمدند و فريدون در آن شب شادى ها كرد و جشنى فرمود و ارماييل را مه مغان كرد. ايرانيان به يادگار اين شادى، هر سال در آن شب آتش مى افروختند.»
البته درباره پيدايش جشن سده، داستان ديگرى هم در تاريخ اسطوره اى ثبت شده كه به كشف آتش از سوى هوشنگ اشارت دارد و بر همين اساس جشن سده را جشن پيدايش آتش لقب داده اند.
با نگاهى ديگر مى توان جشن سده را كه در اوج سرماى زمستان و در روز دهم بهمن ماه برگزار مى شده است، تمثيلى از مبارزه انسان كهن با اهريمن پليد پنداشت كه در اين زمان با حربه سرماى سوزان به حيات آفريدگان اهورامزدا مى تاخته است و انسان ها هم در عوض با آتش افروختن و گرما آفريدن به مبارزه مى پرداختند. اساساً درباره ماهيت و فلسفه برگزارى اين جشن در اين روز مشخص، باور هاى گونه گونى مطرح است. مهمترين آنها، همان است كه قبلاً بدان اشاره كرديم: رمز و انگيزه برپايى اين جشن اين بود كه صد روز تا نوروز باقى مانده است و به همين دليل هم «سده» نام گرفته است. ابوريحان بيرونى در تاييد اين انگاره مى نويسد:
«سده يعنى صد و آن يادگار اردشير بابكان است و در علت و سبب اين جشن گفته اند كه هرگاه روزها و شب ها را جداگانه بشمارند، ميان آن و آخر سال عدد صد به دست مى آيد...»
اما باور ديگر مى گويد فلسفه برپايى اين جشن اين است كه براساس داستان هاى اسطوره اى، در اين روز تعداد فرزندان كيومرث به صد نفر رسيده است: «... و برخى گويند علت اين است كه در اين روز زادگان كيومرث، پدر نخستين، درست صد تن شدند و يكى از خود را بر همه پادشاه گردانيدند.»
باور ديگر اين است كه چون در برخى مناطق از اين روز تا زمان جمع آورى غله، صد روز باقى مانده است، اين جشن بدين نام خوانده مى شود. برخى ديگر هم سده را به معناى آتش مى دانند و در وجه تسميه اين جشن مى گويند كه چون مردم رسم داشتند كه در اين جشن بزرگ ملى، آتش بيفروزند بدين نام معروف شده است. در روايت ديگرى در كتاب «آيين ها و جشن هاى كهن در ايران امروز» آمده است: «واژه سده از فارسى كهن به معنى پيدايش و آشكار شدن آمده و آن را برگزارى مراسمى به مناسبت چهلمين روز تولد خورشيد (يلدا) دانسته اند.»درباره چگونگى برگزارى اين جشن در ميان زرتشتيان و ايرانيان بايد گفت كه «در ايران باستان و در ميان زرتشتيان ايران، اين جشن نزديك غروب آفتاب با آتش افروزى آغاز مى شد و امروز هم با همان سنت كوه هايى از بوته و خار و هيزم در بيرون شهر فراهم شده، در حالى كه موبدان لاله به دست اوستا زمزمه مى كنند، بوته ها را روشن كرده و مردمى كه در آنجا گرد هم آمده اند، نماز آتش نيايش خوانده و سپس دست يكديگر را گرفته به دور آتش مى چرخند، شادى و پايكوبى مى كنند. در پايان بايد اشاره كنيم كه يكى از مشخصات و ويژگى هاى جشن سده، تعاون و همكارى مردم است. اين جشنى همگانى است چون گاهنبار ها. در گذشته مرسوم بود كه گردآورى هيزم و خار و خاشاك براى جشن، فريضه اى دينى است و كردارى كه ثواب دارد. هر كس به اندازه توانايى اش هيزم و چوب گرد مى آورد.» ( هاشم رضى، جشن هاى آتش،ص ۱۰۱) معروف است كه بزرگترين و پرشكوه ترين جشن سده را در تاريخ مرداويج زيارى برگزار كرده است.
آتش جشن سده، آتش مهر وطن است
كاندرين ملك نخواهد كه شب تار بود
در چنين جشن طرب، آرى خورشيد دگر
گر بتابد ز دل خاك، سزاوار بود
خرم است اين سده و شادروان باد كه گفت:
«شب جشن سده را حرمت بسيار بود»
(محمد دبيرسياقى)
• پنجه
جشن پنجه يكى از آيين هاى پيش از نوروز است كه رد پايى از خود به يادگار ننهاده است و امروز ديگر برگزار نمى شود و در واقع مى توان آن را از جمله آيين هاى فراموش شده باستانى دانست. اين رسم مربوط به پنج روز آخر سال است كه ايرانيان باستان معمولاً آن را جشن مى گرفتند.
اين جشن كه پنجه نام داشته جشنى عمومى براى عامه مردم بوده است. براساس سالنماى كهن ايران، هر يك از دوازده ماه سال سى روز است و پنج روز باقى مانده سال پنجه، پنجك، خمسه مسترقه و پيتك نام دارد.
ايرانيان اين پنج روز را همزمان با يكى از جشن هاى شش گانه جشن مى گرفتند. اين جشن پنج روزه آيين هاى ويژه اى نيز داشته است كه مير نوروزى يكى از آنهاست. مردم در اين روزها براى شوخى و سرگرمى، حاكمى انتخاب مى كردند كه دست به كارهاى احمقانه مى زد و دستورات خنده دار مى داد. مردم هم اين حاكم پنج روزه را مسخره مى كردند و آزار مى دادند. معروف است كه اين حاكمان پنج روز را از غافلان و بى خبران انتخاب مى كردند و مى گذاشتند هر طور كه دلشان مى خواهد حكم برانند. اما در يك دوره اين فرد را از بين اهالى محل و ترجيحاً آدم هاى ساده لوح و يا كم هوش برمى گزيدند تا جشن بهارى به واسطه حكمرانى او با شادمانى و خنده بيشترى برگزار شود. در واقع مير نوروزى تمثيلى از بازگشت به هرج و مرج نخستين و برهم زدن نظم موجود در اداره شهر، كشور و روستا بود. برخى از صاحب نظران از اين هم فراتر رفته و بر اين باورند كه برگزارى اين آيين، بازتابى بوده است از گرايش مردم به حكومت مردم سالار... در هر حال، مير نوروزى در آخرين روز پنجه از دست مردم پا به فرار مى گذاشت و اين سناريوى شادمانه كه در واقع مى توان آن را پيش درآمدى بر جشن نوروز انگاشت، به پايان مى رسيد. (البته بايد اضافه كرد كه برخى معتقدند كه معمولاً پس از پايان اين دوره مستعجل حكمرانى، مير نوروزى را براى اضافه شدن به عمر شاه اصلى به خارج از شهر مى بردند و گردن مى زدند!)
حاجى فيروز را هم مى توان يكى از مهم ترين نقش آفرينان اين سناريو دانست. اين نقش را معمولاً مردى با صورت ذغال اندود شده و لباس قرمزرنگ مزين به زنگوله و آذين و دايره زنگى به دست و كلاه شيپورى به سر بازى مى كرد. حاجى فيروز شادمانه آواز مى خواند و دايره مى زد و لاى موج جمعيت شادمان مردمى كه به استقبال سال نو و جشن ملى نوروز مى رفتند، مى رقصيد و طنازى مى كرد. ظاهراً اين رسم شادى از دوره ساسانيان و به ابتكار شاهان خوشگذران اين سلسله ايجاد شده است. اما برخى از پژوهشگران تمثيل پيچيده اى براى حاجى فيروز قائل اند. آنها بر اين باورند كه حاجى فيروز نمادى است از فره وشى بازگشته از دنياى مرگ سياووش اسطوره اى ايران باستان و براى اثبات مدعاى خويش به ريشه شناسى واژه سياووش اشاره دارند كه به معناى مرد سياه يا قهرمان سياه است و سپس با پرسشى تاكيدى مى پرسند: «آيا سياه كردن صورت يا پوشيدن صورتك هاى سياه مى تواند نماد سياووش باشد يا نماد بازگشت از جهان مردگان؟...» و در پاسخى تلويحى مى افزايند: «شايد بتوان رسم عاميانه و رايج حاجى فيروز را به اين امر نسبت داد. صورتك سياه يا چهره سياه شايد نماد مرگ سياووش و بازگشت از جهان مردگان و آوردن شادى براى مردم و جامه سرخش شايد نماد خون و شهادت سياووش باشد. البته اين هم صرفاً برداشتى آيين شناختى و فرهنگ شناختى است. واقعيت اين است كه عامه مردم از فيروز و حاجى فيروز تنها شادى مى طلبند و او را نويدبخش بهار و شادى مى دانند.» (زير آسمانه هاى نور _ ص۱۲۳)
ترانه معروف حاجى فيروز كه غالباً زمزمه مى شود از اين قرار است:
ارباب خودم سامبله بليكم ارباب خودم سرتو بالا كن
ارباب خودم بزبز قندى ارباب خودم چرا نمى خندى
ارباب خودم سامبله بليكم ارباب خودم اخماتو واكن
ارباب خودم عيده و نوروز
براتون مى خونه اين حاجى فيروز
• چهارشنبه سورى
مردم در اين روز آتش برمى افروزند و همگى از فراز زبانه هاى رنگارنگش مى پرند و شعر مى خوانند و شادى مى كنند. در واقع گرد آوردن بوته، گيراندن و پريدن از روى آن و گفتن عبارت «زردى من از تو، سرخى تو از من» شايد مهمترين اصل شب چهارشنبه سورى باشد. اما در واقع آتش هايى كه در اين روز برافروخته مى شود براى راهنمايى فروهر هاى نياكان است كه بر اساس سنت هاى فكرى زرتشتيان در اين روزها به زمين و زادگاه خويش بازمى گردند تا در محفل خانوادگى خويش، آغاز فصل تازه را جشن بگيرند.
از آنجا كه در ايران كهن و بر اساس گاهنامه زرتشتى، روزهاى هفته مشخص نبوده است، اين مراسم معمولاً در سيصد و شصتمين روز از سال برگزار مى شده است. آتش ها را معمولاً به شماره امشاسپندان به تعداد هفت و يا بر اساس سه نشانه ايمان: كردار نيك، گفتار نيك و پندار نيك، هفت تايى و يا سه تايى برمى افروختند. «سورى» به معناى سرخ اشاره اى است به همين آتش هاى هفت گانه يا سه گانه سرخ رنگ و گداخته.
چهارشنبه سورى هم مراسم جانبى و سنت هاى جالبى را در دل خود داشت كه عبارتند از فال كوزه، فال گوش، قاشق زنى، شال اندازى، آش نذرى، كوزه شكستن، نيايش با تنديس شير، آجيل مشكل گشا قسمت كردن، پختن حلوا، اسپند سوزاندن، نمك گرد سر گرداندن و...
درباره ماهيت اين جشن بايد گفت كه در زمان هاى گذشته در غروب آخرين سه شنبه سال، مردم بيرون از خانه ها آتش روشن مى كردند و اثاثيه كهنه اى را كه در خانه تكانى دور انداخته بودند، درميان شعله هاى آتش مى سوزاندند؛ اين عمل آنها هم بى گمان جنبه نمادين داشته است و بدين معنا بوده است كه قرار است چيز هاى كهنه دور ريخته شود و چيز هاى تازه جايگزين شود. رنج ها و خستگى ها و بيمارى ها سوزانده شود و زردى رخسار خسته آدم ها به آتش سپرده شده و در عوض سرخى و شادى آتش را ارمغان بگيرند. اين آيين جالب در طول تاريخ سيماهاى متفاوتى يافته است كه اغلب به جذابيت آن افزوده است. از جمله معروف است كه در اواخر سلطنت سلسله قاجار در تهران در ميدان ارك، توپى به نام «توپ مرواريد» وجود داشت كه در شب هاى چهارشنبه سورى اطرافش مملو از دخترانى بود كه در آرزوى پيدا كردن شوهر بودند.آنها در اين شب به بالاى اين توپ قديمى مى رفتند و براى برآورده شدن حاجتشان بر روى اين توپ آرزو مى كردند. علاوه بر اين در برخى از شهر هاى ايران، اين جشن به شكل و شيوه نابى اجرا مى شود كه خالى از تازگى و نوآورى نيست؛ مثلاً در زنجان در مراسم كوزه شكستن، پولى با آب در كوزه مى اندازند و از بام به زير مى افكنند.
از ديگر رسوم مردم اين شهر در چهارشنبه سورى اين است كه معمولاً دخترانى را كه مى خواهند زودتر شوهر بدهند، به آب انبار مى برند و هفت گره بر جامه ايشان مى زنند و پسران نابالغ بايد اين گره ها را بگشايند. مردم برخى از مناطق ايران زمين، از جمله آذربايجان و همدان، اين جشن ملى را سمبليك تر برگزار مى كردند بدين شكل كه تنديسه و مظهرى از زمستان درست مى كردند و آن را مى زدند و از آبادى بيرون مى كردند و جشن مى گرفتند و يا در اروميه شب چهارشنبه سورى بر بام خانه ها مى روند و كجاوه اى را كه زينت كرده و آرايش داده، با طناب از بام به سطح خانه فرود مى آورند و مى گويند: «بكش كه حق مرادت را بدهد.» كسى كه در خانه است مكلف است كه در آن كجاوه شيرينى و آجيل بريزد و پس از آن كه در آن چيزى ريختند آن را بالا كشيده و به بام خانه ديگرى مى برند. اين رسم شايد شكل ديگرى باشد از رسم سنتى و ريشه دار قاشق زنى؛ درباره رسم قاشق زنى بايد گفت كه معمولاً جوانترها با انداختن چادرى بر سر به در خانه همسايه ها رفته و با قاشق زدن، از آنها شيرينى يا مشتى آجيل مى گيرند.
جالب است بدانيد كه برخى از محققان بر اين باورند كه مراسم چهارشنبه سورى پيش و بيش از آن كه ماهيت ايرانى داشته باشد، رسمى است كه بعد از حمله اعراب در ايران زمين باب شد. اين محققان بر اين باورند كه زرتشتيان پريدن از آتش مقدس را شايسته نمى دانند و در نتيجه اين رسم، رسمى ريشه دار و منطبق با تقدس آتش نيست. در پايان بد نيست بدانيم كه برخى از انديشمندان چهارشنبه سورى سالروز كشته شدن سياووش مى دانند و آتش افروزى در اين روز را نمادى از بازنمايى غم انگيز مرگ سياووش؛ «چون در آيين زرتشتى مراسم سوگوارى در رثاى مردگان جايز نيست، پارسيان زرتشتى در آخرين شب چهارشنبه پايان سال از آتش مى گذشته اند تا خاطره سياووش به منظور دفاع از عفت و پاكدامنى _ جاودان باقى بماند...» با چنين نگاهى ظاهراً چهارشنبه سورى را نبايد از جمله جشن ها به شمار آورد.
• جشن فروردگان
علاوه بر اينها پنجشنبه آخر سال را زرتشتيان متعلق به فره وش هاى درگذشتگان مى دانستند و در اين روز به زيارت آرامگاه آنها مى شتافتند و برايشان سفره تنقلات و سبزه تازه روييده مى بردند. البته اين صورت امروزين اين جشن باستانى است. در منابع تاريخى درباره محتواى ديرينه اين جشن آمده كه در اين روز معمولاً مغان و روحانيون زرتشتى، طعام و شراب درست كرده و در دخمه هاى مردگان مى نهادند تا روح مردگان از آنها بياشامند و بخورند. اما درباره زمان برگزارى اين آيين اتفاق نظر وجود ندارد. براساس برخى مدارك و شواهد تاريخى ديگر، اين آيين نه در روزهاى پايانى سال كه در روز فروردين از ماه فروردين يعنى نوزدهم فروردين ماه برگزار مى شده است. در اين روز زرتشتيان معتقد به دخمه ها رفته و در معبد، چوب صندل بخور مى دادند و موبدان با نذر و ميوه و گل مراسم آفرينندگان به جاى مى آوردند.
• نوروز و رسوم آن
اما جشن راستين نوروز در هنگام تحويل سال نو برگزار مى شد. محققان، نوروز را نمادى از آرزوى ديرينه آدميان براى بازگشت جاودانه به موطن خويش مى دانند. در واقع بر اساس اين پندار، «ايرانى ها با نو كردن زمان ادوارى درصدد احياى همين اسطوره بازگشت جاودانه بودند كه محصولش تسخير زمان و احساس نكردن گذشت تاريخى و دست يافتن به زمان اسطوره اى، ازلى و قدسى بوده است.» (زير آسمانه هاى نور _ ص ۱۳۱)
رسم بود كه در اين هنگام سفره اى نمادين بگسترانند و آن را تا آخرين روزهاى جشن گسترده نگه دارند. سمبل ماندگار اين سفره هفت سين بود كه هر كدام با فلسفه و سمبلى خاص، به مفهومى اشاره داشت. ظاهراً هفت نمادى بوده است از هفت امشاسپند، ياريگران اهورا مزدا در آفرينش، برخى مورخان معتقدند «سين مخفف سينى است.» بدين معنى كه در نوروز، هفت سينى را براى هفت امشاسپند مى آراستند يا آنكه براى بركت و شگون در هفت سينى، دانه هايى را كه بركت به سفره مى آورد، مى روياندند و آنگاه در سفره نوروزى مى گذاشتند. براساس اين انگاره هيچ اجبارى براى اين كه هر چه در اين سفره نهاده مى شود با حرف سين آغاز شود، وجود ندارد.
صادق هدايت در كتاب نيرنگستان خود، درباره چيز هايى كه از گذشته رسم بوده و سر سفره نوروز مى نهادند مى نويسد: «بالاى سفره هفت سين، يك آينه مى گذارند دو طرفش جار با شمعدان كه در آنها به عده اولاد صاحبخانه، شمع روشن مى كنند _ چيزهايى كه در سفره مى گذارند از اين قرار است: قرآن، نان بزرگ، يك كاسه آب كه رويش برگ سبز است، يك شيشه گلاب، سبزه [...] در خوانچه هفت چيز كه اسمشان با سين شروع مى شود بايد باشد: سپند، سيب، سيه دانه، سنجد، سماق، سير، سركه، سمنو، سبزى، به اضافه ماست، شير، پنير و تخم مرغ رنگ كرده...»
اما سين هايى كه در سفره هفت سين مى نهند، همگى نمادى از بركت، شادى، اميد، زندگى و بارورى اند.
سبزه نماد همه روييدنى ها، سبزى ها و در واقع نماد كشت غلات و بركت است و معمولاً به همراه سمنو از گندم تهيه مى شوند و گندم از گذشته هاى اساطيرى تاريخ انسان، مقدس ترين گياه است و بر همين اساس، جوانه گندم نماد بارورى، رويش و وفور نعمت محسوب مى شود.
سيب، نماد بارورى و زايش و همچنين نماد عشق و دلباختگى است و زيبايى طبيعت را با عطرى خوش فراياد مى آورد و سكه علامت بركت، دارايى، نعمت و روزى و ثروت است. سير يك گياه طبى قديمى است و خواص درمانى و دارويى زيادى دارد و از بين برنده درد هاست و به همين دليل است كه با وجود آنكه ايرانيان باستان، بوى سير را اهريمنى مى دانستند، اين گياه را به نشانه سلامتى در سفره مى گذاشتند. سنجد ميوه اى اساطيرى، خوش طعم و خوش بوست كه در گذشته بر اين باور بودند كه بوى برگ و درخت سنجد، محرك و برانگيزاننده عشق و نشاط و دلباختگى است.
اجزاى ديگر هفت سين كه با سين شروع نمى شوند نيز سمبل پاكى، بركت و تداوم شادمانه زندگى اند:تخم مرغ ساده ترين نماد زايش است، همچنين نماد نطفه، بارورى، زايش و آفرينش، به ويژه از اين نظر كه در اساطير ايرانى، تخم مرغ را نمادى از جهان بيكران هستى مى دانند چرا كه از گذشته هاى دور، جهان را به شكل تخم مرغى مى ديدند كه پوسته آن نشانه آسمان و زرده اش نشانه زمين است. آيينه نشانه پاكى، نور، شفافيت، روشنايى و شادابى و سرزندگى و وسيله اى است كه در آن مى توان زندگى و آينده را ديد.
اسپند از نظر لغوى، مقدس معنا مى دهد كه با سوزاندنش، بوى خوشى برمى خيزد كه در گذشته تصور مى كردند دافع چشم بد است.
آب، سمبل آناهيتا الهه آب است. ماهى نماد تازگى، طراوت، بى آزارى و معصوميت و مايه زندگى است و ضمناً موجودى است كه در آب روشن و شفاف زندگى مى كند و حياتش وابسته به آن است و در گذشته، غذايى كامل و اشرافى بوده است. از سوى ديگر قرار دادن ماهى در سر سفره هفت سين، يادآور تصور ايرانيان باستان درباره نظام آفرينش است. ايرانيان باستان براين باور بودند كه زمين روى شاخ گاوى است و آن گاو روى پيكره يك ماهى بزرگ ايستاده است. علاوه بر اين قديمى ها عقيده داشتند، در لحظه تحويل سال گاو، زمين را از يك شاخ به شاخ ديگر پرتاب مى كند. بنابراين، تخم مرغى را روى آيينه مى گذاشتند و معتقد بودند در لحظه تحويل سال، تخم مرغ تكان مى خورد.
يكى ديگر از آيين هاى خاص نوروز ديد و بازديد هاى مرسوم مخصوصاً از بزرگان است. اين رسم ارزنده ظاهراً برداشتى است از بارعام پادشاهان در گذشته تاريخى اين مرز و بوم. در زمان هاى دور، پادشاهان در روزهاى نخست نوروز مردم را به حضور مى پذيرفتند و به آنها عيدى مى دانند. عوام نيز متقابلاً براى پادشاه هدايايى مى بردند. در اين روزها مردم در دربار شاه مورد پذيرايى قرار مى گرفتند. امروزه رسم ديدار با پادشاه تبديل به رسم ديدار با بزرگان فاميل شده است و مردم هديه نوروزى را از بزرگان خانواده مى گيرند.
گزنفون در ترسيم شيوه برگزارى اين جشن ملى در حضور شاهنشاه ايرانى مى نويسد: «در آغاز گروهى از مردان نيزه دار مى آمدند، سپس گاوان و اسبانى را براى قربانى مى آوردند. آن گاه گردونه مقدس اهورا مزدا و به دنبال آن گردونه اى ديگر خاص مهر و گردونه اى ديگر خاص آناهيتا به ميدان مى آمدند. آنگاه همه به سوى پرستشگاه ها مى رفتند تا مراسم قربانى را به جاى آورند. قربانى به دست شاه و در ستايش اهورا مزدا و مهر صورت مى گرفت. اگر شاه در جشن حاضر نبود، مراسم قربانى انجام نمى يافت. پس از آن مسابقات تيراندازى آغاز مى شد كه شاه نيز در آن شركت مى جست و بنا بر سنت پيروز مى گشت و جايزه پيروزى را كه گاوى بود به دست مى آورد.»
• سيزده به در؛ اختتاميه جشن نوروز
مجموعه جشن هاى شادمانه نوروز با رها شدن در آغوش طبيعت به پايان مى رسد. جشن سيزده به در در واقع اختتاميه اين جشن هاست. رسم است كه مردم بايد در اين روز بخندند و بخندانند. شادى بيافرينند و شادمانى كنند. شايد اين كار براى رهايى از نحوست عدد سيزده كه بر بسيارى از فرهنگ ها حاكم است، توصيه شده است. البته بايد اين را هم اضافه كنيم كه اين جشن به نحوست عدد سيزده ارتباطى ندارد و بيشتر يادآور انگاره هاى انسان زرتشتى درباره آفرينش و فرجام آن است. در توضيح اين موضوع بايد گفت: زرتشتيان بر اين باور بودند كه حيات دنيوى و در واقع عمر جهان هستى، دوازده هزار سال است و پس از به پايان رسيدن اين دوازده هزار سال و در آغاز هزاره سيزدهم، سوشيانس يا همان رهاننده فرجامين و منجى نهايى، از راه رسيده و پيروزى نهايى را براى اهورا مزدا به ارمغان مى آورد. فلسفه جشن سيزده به در در اصل به اين نگره گره مى خورد. اين روز را از اين جهت به دل طبيعت مى روند تا به شايستگى سمبلى باشد از تداعى حيات انسان در بهشت ! از سوى ديگر از آنجا كه اين روز به ستاره باران، يعنى بيشتر، اختصاص دارد، مردم به طبيعت مى آيند تا نيايش بخوانند و از اهورا مزدا طلب بارندگى كنند. اين موضوع ظاهراً اهميت كشاورزى را در ميان زرتشتيان مى رساند. به همين مناسبت است كه در اين روز، از ديرباز مردم ايران به دشت و صحرا مى رفتند تا با شكست ديو خشكسالى، گوسفندى براى فرشته باران، قربانى و بريان كنند تا اين فرشته كشت هاى نو دميده را از باران سيراب كند. كاهو سكنجبين و چاقاله بادام از خوردنى هاى مرسوم عصر سيزده به در است كه به شكلى نمادين اشاره اى است به سبزينگى طبيعت در اين فصل از سال.
از جمله رسم هاى ارزنده ديگر در اين روز، به آب افكندن سبزه هاست كه در واقع عملى تمثيلى و نمادين محسوب مى شود. به معناى فديه دادن به ايزد آب ها، ناهيد! برخى ديگر اين رسم را چنين تعبير مى كنند كه در پايان روز سبزه را ميان آب رودخانه يا دريا مى اندازند زيرا اعتقاد دارند كه اين سبزه تمام دردها و بيمارى ها را در خود جمع كرده است بنابراين دست زدن به سبزه ديگران موجب انتقال اين مشكلات به فردى ديگر مى شود. از سوى ديگر بنا بر رسمى كهنسال، پسرها و دخترهاى جوان براى برآورده شدن آرزوها و يا يافتن همسرى مناسب سبزه ها را گره مى زنند. اعتقاد بر اين است كه وقتى گره سبزه ها باز شود، تمامى مشكلات حل مى شود و آنها به آرزوى خود مى رسند. محققان گره زدن سبزه براى باز شدن بخت را نمادى مى انگارند از پيوند ميان زن و مرد براى تسلسل نسل ها و از همين نكات است كه درمى يابيم در دل هر جشن و آيينى با انباشتى از سمبل هاى زيباى زندگى روبه روييم.

2006-03-11T14:41:00.000-05:00

2006-01-30T17:07:00.000-05:00

متني كه مي خوانيد مطلبي است كه به مناسبت ۶۹همين سالروز تولد دكتر رضا براهني در روزنامه شرق در دو قسمت چاپ شد
قسمت اول

مهدي يزداني خرم:دكتررضا براهني همين روزها شصت و نه ساله مي شود. او كه در دوران چند دهه حضور در حوزه هاي متعدد و مختلف ادبيات اين كشور، همواره چهره اي پررنگ و گاه جريان ساز بوده است، در سال هاي دهه هفتاد نيز، يك چهره پويا، متفاوت و فعال بود. براهني با حضوري جدي در بسياري از شاخه هاي ادبي، كوشيد تا به نوعي جايگاه ويژه در حوزه هاي مختلف اين كليت دست پيدا كند. ۲۱ آذر روزي است كه براهني شصت و نه ساله مي شود و ما عدم حضور فيزيكي او در ايران را احساس مي كنيم. او به سال ۱۳۱۴ در تبريز به دنيا آمد و پس از گذراندن مراحل ابتدايي و متوسطه در دانشگاه استانبول تركيه، دكتراي زبان و ادبيات انگليسي را به دست آورد. براهني پس از بازگشت به ايران، با جامعه ادبي آن سال ها آشنا و نزديك شد و از سال هاي دهه چهل فعاليت هاي خود را آغاز كرد. براهني علاوه بر اخذ يك چهره آكادميك، همواره به عنوان منتقد، داستان نويس و شاعري دگرانديش مطرح بوده و هست. نوشته هاي او كه در نشرياتي مانند فردوسي، آرش، جهان نو، جگن و... منتشر مي شد، بيانگر ظهور چهره اي جديد و صريح در عالم نقد و نوشتن اين كشور بود. براهني بارها به عنوان استاد ميهمان در دانشگاه هاي غرب تدريس كرد و نوشته هايش در نشرياتي چون نيويورك تايمز، نيويورك ريويو و... منتشر مي شد. براهني در سال هاي دهه پنجاه به زندان حكومت پهلوي افتاد و پس از انقلاب توانست برخي از آثار منتشر شده اش را چاپ كند.

از نوشته هاي او در حوزه داستان مي توان به روزگار دوزخي آقاي اياز (در ايران منتشر نشد) ،چاه به چاه (۱۳۶۲)، بعد از عروسي چه گذشت (۱۳۶۲)، رازهاي سرزمين من (۱۳۶۷)، آزاده خانم و نويسنده اش (۱۳۶۷) و... اشاره كرد. در زمينه نقد از براهني كتاب هايي چون: طلا در مس، كيميا و خاك، بوطيقاي قصه نويسي، جنون نوشتن، قصه نويسي و... منتشر شده اند. براهني علاوه بر اين مقولات، يك شاعر جريان ساز نيز محسوب مي شود. كتاب هايي مانند: آهوان باغ، مصيبتي زير آفتاب، ظل الله، خطاب به پروانه ها، غم هاي بزرگ ما و... از آثار وي در اين زمينه محسوب مي شوند. اين مرد علاوه بر اين سه مقوله، كتاب هايي در باب مسائل اجتماعي و سياسي نيز نوشته است كه اشراف او بر مسائل مهم كشورش را آشكار مي كند. او در سال هاي مياني دهه هفتاد و در اوج جريان هاي روشنفكركشي ايران را ترك و در كانادا اقامت گزيد. رضا براهني مدتي به عنوان رئيس انجمن قلم كانادا فعاليت كرد و چهره اي بين المللي است. در اين نوشته تنها به سه ويژگي خاص او اشاره اي گذرا مي كنم:

۱) رضا براهني، فارغ از تمامي كاركردهاي ادبي و ژورناليستي خود، يك چهره آكادميك است. او در سال هايي كه اصحاب ادبيات نوين ايران، درصدد راهي براي شكستن سنت هاي ادبي ايران بودند، توانست به واسطه تحصيلات خود و اشراف بر مسائل روز هنر و ادبيات جهان، به عنوان يك استاد دانشگاه، دانشگاه تهران را متحول كند. او پس از استخدام در دانشگاه تهران توانست دوره هاي فوق ليسانس زبان و ادبيات انگليسي و ادبيات تطبيقي را بنيان گذارد و در كسوت يك استاد دانشگاه نسلي را تربيت كند كه در دانشكده ادبيات سنت گرا، تمايل به شنيدن صداهاي تازه تر داشتند. براهني براي نخستين بار، فلسفه رمان را به عنوان يك واحد درسي تدريس كرد. اين جنبه خاص از شخصيت او علاوه بر اين كه در حوزه تدريس آكادميك جريان مهمي محسوب مي شود، باعث نفوذ افكار تئوريسين هاي مهم ادبيات جهان در ميان چهره هاي دانشگاهي شد.

نويسندگان و شاعراني مانند: شاملو، گلشيري، نادرپور، رويايي، رحماني و... با وجود حضور جدي در جامعه فرهنگي كشور، هيچ گاه نتوانسته بودند كه به آدم هايي دانشگاهي و آكادميك تبديل شوند. درواقع تلاش براهني در سال هاي دهه چهل، بر اين بود كه در كنار فعاليت هاي شناخته شده ادبي، نسل جوان دانشجو را با تفكر ادبيات مدرن و جديد روبه رو كند. زيرا تا قبل از فعاليت هاي براهني، اين نسل بيشتر با مصاديق اين نوع ادبيات يعني محصولات هنري روبه رو و آشنا شده بود. دانشگاه به عنوان مهمترين مركز علمي ايران، همواره در راستاي آموزش باورهاي تاريخي و كلاسيك بوده است به طوري كه در حوزه نقد ادبي ما با سبك شناسي مرحوم بهار روبه رو بوده و هستيم و براهني با نوشتن كتاب هايي مانند طلا در مس و قصه نويسي، علاوه بر به چالش كشاندن محصولات ادبي چند دهه اخير، برنگاه كتاب هايي مانند سبك شناسي بهار،خرده وارد كرد.او از سوي ديگر، يك زبان و بيان علمي و دانشگاهي را كه از رويه توصيفي دور شده و به سمت نگاهي تحليلي حركت مي كردس بنيان گذارد. براهني به عنوان يك چهره دانشگاهي، علاوه بر تدريس مسائل جديد حوزه ادبيات غرب، در مقابل شيوه هاي كلاسيك و قديمي بررسي ادبيات ايستاد.

او با توجه به ساختار و ساختمان مصاديق متعدد ادبي، از سنت معنابافي و مفهوم نمايي دور شد. طلا در مس كه به نوعي يكي از مهمترين كتاب هاي دانشگاهي براهني به حساب مي آيد در دوره اي نوشته شد كه بزرگاني مانند بديع الزمان فروزانفر، هنوز هم بر ارائه تدريس با شيوه حوزوي تأكيد داشتند. درواقع براهني نفس وجود دانشگاه در ايران را به خوبي درك كرد و دريافت كه دانشگاه هاي ايران به واسطه سنت حوزوي، نمونه هايي مدرن از آن سنت به حساب مي آيند. پس با اين درك او كوشيد تا با ارائه ساختار جديدي در بيان مولفه هاي متفاوت ادبي، از اين سنت دور شود. دانشگاه تهران دهه هاي چهل و پنجاه به دليل عدم تمايل چهره هاي مهم ادبي روز براي حضور از يكسو و سختگيري دستگاه حاكم براي نشر آراي ايشان و كمبود تحصيلكرده با مدارج بالا در ميان ايشان از سويي ديگر، معمولاً به پايگاهي براي مقابله با ادبيات روز ايران و ترويج سنت هاي كهن شعري و ادبي بود. كمتر چهره بزرگي در اين سال ها با نوآوري هاي شاملو، هدايت، چوبك و... سرسازش داشت و همين محيط فرماسون گونه! مي كوشيد تا تحصيلكردگان رشته هاي متعدد ادبي به نمونه هايي از اساتيدشان تبديل شوند. ارزش كار براهني در اين برهه آشكار مي شد كه در برابر انبوهي از فضلا و حكماي دانشگاهي توانست حرف هاي تازه را بيان كند. او با درك خاصي كه از موقعيت تاريخي و اجتماعي جامعه داشت، دريافت كه حضور و نفوذ در ميان دانشجويان مي تواند، نسلي بزرگ را با زيرساخت ها و ويژگي هاي فكري ادبيات جهان و ايران آشنا كرده و در سايه درس دانشگاهي، آنها را وادار به مطالعه و تحقيق جدي تر در اين باره بنمايد. براهني بعد از جريان تأسف انگيز انقلاب فرهنگي، از دانشگاه بيرون مي رود، اما شيوه او به دليل بازگويي صداها و حرف هايي تازه هنوز هم در خاطره اين دانشگاه باقي مانده است.

۲) دكتر رضا براهني از نخستين كساني است كه رمان را به منزله يك ساختمان نوشتاري درك كرده است. آثاري كه او تا پايان دهه ۶۰ در حوزه ادبيات خلق كرده است حاكي از توجه وي به اجراي صحيح ساختاري فرض شده است. البته اين نگاه با براهني آغاز نشده و نويسنده اي مانند ابراهيم گلستان، آغاز كننده اين نوع نگاه بوده است، اما براهني (به جرأت مي توان گفت) نگاه به رمان نويسي را از تعاريف قديمي جدا كرد. يكي از معضلات نويسنده ايراني دهه هاي سي و چهل، لغزش ميان مرزهاي داستان كوتاه و رمان بود. اين گفته ، به اين معنا است كه، برخي از نويسندگان ايراني از لحاظ فرم شناختي، مرزهاي ميان رمان و داستان كوتاه را درك نكرده و توصيف گرايي و استفاده از يك پروسه طولاني از واقعه و يا يك زندگي را ويژگي رمان دانسته و عكس آن در باب داستان كوتاه صادق بود. به نحوي كه رمان نويسي در تعريف بسياري از نويسندگان، توجه به بعد زماني داستان درون متن بود. براهني به واسطه آشنايي با تئوري هاي روز، رمان را كه اقبال كمتري در ميان نويسندگان جدي ايران داشت (شازده احتجاب يك داستان بلند است) مورد توجهي جدي قرار داد. او به غير از آثاري كه در اين زمينه خلق كرد، زيرساخت هاي فرمي و صوري مقوله اي به نام رمان را تدوين و بازگو كرد. به طوري كه در كتاب مهم «قصه نويسي» ما با تفكيك دقيق و علمي اين دو ژانر روبه رو هستيم.

قسمت دوم

مهدي يزداني خرم: شايد بعد از تلاش هاي نظري براهني بود كه منتقد ادبي آن روزگار درك كرد كه آثاري مانند بوف كور و يا شازده احتجاب، بيشتر به داستان بلند شبيه اند و رمان لزوماً نبايد به يك رئاليسم روايتگر صرف وابسته باشد. خود براهني با نوشتن، «روزگار دوزخي آقاي اياز» كوشيد تا با دستمايه قرار دادن تاريخ، سمبول ها و قصه هاي ذهني، «رماني» با اسلوب هاي متفاوت و جديد بنويسد.

از سويي ديگر، او در آثاري مانند آواز كشتگان، چاه به چاه و... از يك برهه كوتاه زماني سود برده و زمان درون متني را متفاوت و جدا با زمان حاكم بيروني تصوير كرد. چيزي كه در تمامي رمان هاي براهني به چشم مي خورد، نوعي قصه ذهني است كه با صداهاي مختلف و از زاويه هاي متفاوت بازگو مي شود. براهني به عنوان يك رمان نويس، در برابر جو حاكمي كه رمان را محصول تك شخصيت ها و تقابل آنها با عناصر ديگر مي دانستند، قد افراشت و در تلاشي چشمگير، كوشيد تا نوع روايت رمان هاي خود را از عيني نمايي، واقع نمايي و حركت هاي بي شمار و اغراق آميز رمانس گونه منزه نمايد. بدون ترديد نقش صادق چوبك و هوشنگ گلشيري بر نگاه داستاني او آشكار است، اما تمايل براهني به نوشتن از فضاهاي خاص دوره اش مانند دانشگاه، اتاق هاي شكنجه و تاريخ نگاري از شرارت حكام ايراني، او را به سمت يك نويسنده جريان گريز هدايت كرد. اين جريان گريزي تنها به واسطه اجراي عناصر داستاني در دل متن بود. به طور مثال روزگار دوزخي آقاي اياز تجلي درخشان استعاره تصويري و تلفيق شعر با زبان است. به طور كلي مي توان گفت كه دكتر براهني هم به صورت عملي و هم به شكل نظري از نمونه نخستين نويسندگاني است كه تشخص ميان رمان و داستان كوتاه را در نوع ساختار اجراي درام بيان كرد و از ارزش گذاري ميان اين دو ژانر گريخت. او در راستاي اين فعاليت، آثاري خلق كرد كه دو نمونه «رازهاي سرزمين من» و «آزاده خانم و نويسنده اش...» از ممتازترين رمان هايي است كه با دو نگاه متفاوت، روايت خود را تكميل مي كنند. البته بايد گفت، شايد او در روند رمان نويسي به افق ها و جايگاه نويسنده اي مانند گلشيري دست نيافت، اما پيشنهادهاي او تا به امروز در ميان نويسندگان معاصر زنده و پابرجا مانده است.

۳) يكي ديگر از جنبه هاي فعاليت رضا براهني، كاركرد پررنگ روشنفكري شخصيت او است. او از جمله افرادي است كه هم در محصولات ادبي و شعري خود و هم در فعاليت هاي بيروني به دنبال ايجاد شرايطي بهتر براي انساني ايراني بود. نقش روشنفكري براهني در اين گفتار دو حوزه مشخص را در بر مي گيرد. نخست اينكه او به مهمترين ابزار يك روشنفكر يعني نقد ساختارهاي موجود در زمينه هاي تخصصي اش اعتقاد داشت. او با توجه به يك بينش جهاني، وضعيت انساني ايراني كه درگير ايدئولوژي هاي انحصارطلب را درك كرده و سعي در نقد آن داشت. به طور مثال، او در نقد شعر مهدي اخوان ثالث با مجزا كردن فرم اشعار و انديشه اخوان دست به نقد هر دو جنبه زد و با صراحتي كه خاص او بود، وي را از ناسيوناليسم نخ نما و متحجري كه وي را تهديد مي كرد، برحذر داشت. براهني به دليل نگاه تاريخي اش، انسان ايراني را در يك پروسه طولاني زمان درك و بررسي مي كرد، در تاريخ مذكر با همين درك و كشف، از سنت هايي كه جامعه ايران را به سمت و سويي خاص كشانده بود گفت و در مقدمه ظل الله با توجه به شرايط دو دهه اخيرش، به نقد هنرمند وابسته به دستگاه اداري ايران پرداخت. شايد زبان تند و در عين حال تاثيرگذار براهني باعث شده بود كه گاهي انگ وابسته بودن نيز به وي اطلاق شود، اما او با نوعي خشونت و آگاهي مي كوشيد تا با گذر از حواشي حزبي و محفلي، انگاره هاي اخلاقي و تأييد آن بر فرهنگ و ادبيات ايران را به چالش بكشاند.

كار مهم براهني در اين بود كه به فرهنگ بيمار مديحه سرايي تاخت و در ضمن نقد را در دو جنبه خاص تفكرات بيروني و ساختارهاي دروني هر نويسنده و شاعري انجام داد. او در اين راستا مرعوب نام ها و اشخاص نيست. به طور مثال وي همان گونه كه شاملو را در زيباترين اشعارش، مي ستايد، در برهه اي ديگر بر برخي از نوشته هاي او خرده مي گيرد.

براهني بر اوضاع سياسي و اجتماعي ايران اشرافي نسبي داشت و در همين راستا، از مسائلي مانند سانسور، نويسنده كشي آن سال ها انتقاد مي كرد. اين انتقاد هم به صورت بيروني مانند سخنراني، حضور در كانون نويسندگان و... و هم در جهان داستاني و شعري او اتفاق افتاد. براهني تا قبل از سال هاي دهه پنجاه، با ارائه پيشنهاد در دل حكومت، تمايلي شديد به اصلاح طلبي داشت، اما با موضع گيري هاي حكومت و نپذيرفتن روشنفكري ايران، او نيز درصدد افشاگري برآمد. دومين رويكرد روشنفكري براهني به سال هاي دهه شصت و نيمه اول دهه هفتاد بازمي گردد. او بر عكس بسياري از روشنفكران ايراني، انعطاف پذير بود و از خطاهاي خود سر باز نمي زد. براهني در اين سال ها با دغدغه حفظ كانون نويسندگان تلاش براي ايجاد آزادي بيشتر و پررنگ تر كردن نقش دانشگاهي كوشيد تا نسل جوان سال هاي اين دو دهه را در جريان مسائل مهم ادبيات و اجتماع ايران قرار دهد.

او به شدت قائل به ديالوگ از نوع نقد بود ولي در برهه هايي با توجه به وضعيت موجود دهه شصت، دچار سكوت شده و تنها به زنده نگاه داشتن جلسات شعر و داستان مشغول شد. دكتر رضا براهني، در هر دوره اي به دنبال هواي تازه، پيشنهادهاي نو و جلوگيري از سنت شدن هر بنيان ادبي و فرهنگي بود. البته او نيز به مانند بسياري از روشنفكران ايراني، دچار خطا شده است و بزرگترين انتقادي كه به او وارد است، ارائه نوع جديدي از استاد و شاگردي در ميان نويسندگان و شاعران جوان بود. به هر حال براهني در روز ۲۱ آذر، (روزي كه سال روز احمدشاملو هم است!) ۶۹ ساله مي شود و تمامي اصحاب ادبيات و هنر اين كشور اگر انصافي كوچك هم به خرج دهند، بر تأثير و جريان گذار بودن وي در اين چهار دهه گذشته اذعان خواهند داشت.

در پايان: اين متن به هيچ وجه نمي تواند جنبه هاي مختلف شخصيت براهني را گزارش دهد و تنها با ذكر سه نكته اساسي و متفاوت كوشيد تا بر وامي كه جامعه ادبي از فعاليت هاي براهني دارد، اشاره نمايد. رضا براهني با لقب «مردي كه زياد مي داند» در بسياري از حوزه هاي ادبي، اجتماعي و سياسي ايران شخصيتي قابل احترام است.

نمايش فيلم "لاكپشت ها هم پرواز مي كنند"

2006-01-25T23:39:00.000-05:00

زمان :جمعه۲۷ ژانويه ساعت۷ بعد از ظهر

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت، طبقه زير زمين

G0103اتاق

كارگردان : بهمن قبادي نويسنده : بهمن قبادي

يلدا

2005-12-21T16:00:00.000-05:00

صبح صادق ندمد، تا شب يلدا نرود
سعدي

دي ماه، در ايران کهن، چهار جشن را در بر داشت : نخستين روز ماه دي - که موضوع اين جستار است - و روزهاي هشتم، پانزدهم و بيست وسوم، سه روزي که نام ماه و نام روز يکي بود.

امروز، از اين چهار جشن تنها شب نخستين روز دي ماه، يا شب يلدا، را جشن مي گيرند. يعني آخرين شب پائيز، نخستين شب زمستان، پايان قوس، آغاز جدي و درازترين شب سال.

واژه يلدا سرياني و به معني ولادت است. ولادت خورشيد ( مهر، ميترا ) و روميان آن را ناتاليس انويکتوس يعني روز تولد ( مهر ) شکست ناپذير نامند.

بنابر باور پيشينيان، در پايان اين شب دراز، که اهريمني و نامبارکش مي دانستند ( و مي دانند )، تاريکي شکست مي خورد، روشنايي پيروز و خورشيد زاده مي شود و روزها رو به بلندي مي نهد، و : « ... نام اين روز ميلاد اکبر است، مقصود از آن انقلاب شتوي است. گويند در اين روز نور از حد نقصان به حد زيادت خارج مي شود، و آدميان نشو و نما آغاز مي کنند و "پري" ها به ذبول و فنا روي مي آورند. »

زايش خورشيد و آغاز دي را، آيين ها و فرهنگ هاي بسياري از سرزمين هاي کهن آغاز سال قرار دادند، به شگون روزي که خورشيد از چنگ شب هاي اهريمني نجات مي يافت و روزي مقدس براي مهر پرستان بود.

در سدهً چهارم ميلادي بر اثر اشتباهي که در محاسبهً کبيسه ها رخ داد روز 25 دسامبر را (به جاي روز 21 دسامبر) روز تولد ميترا دانسته و تولد عيسي مسيح را نيز در اين آغاز سال قرار دادند. اشارهً سنايي نيز به اين تقارن است :

به صاحب دولتي پيوند، اگر نامي همي جويي که از پيوند با عيسي چنان معروف شد يلدا

بنا بر اين نويل اروپايي (سالروز تولد مسيح) همان شب يلدا است، و نويل واقعي، يعني انقلاب شتوي در سي آذر برابر با بيست و يکم دسامبر است.

از مقاله ها و پژوهشهاي فراواني که دربارهً يلدا شده، در لغت نامه دهخدا، چکيده اي از برهان قاطع، انندراج، حواشي علامه قزويني بر آثار الباقيه شرح پور داود بر يشت ها، فرهنگ فارسي دکتر معين و يادداشت هاي مرحوم دهخدا آورده، که نقل آن بي مناسبت نخواهد بود :

يلدا لغت سرياني است به معني ميلاد عربي، و چون شب يلدا را با ميلاد مسيح تطبيق مي کرده اند، از اين رو، بدين نام ناميده اند. بايد توجه داشت که جشن ميلاد مسيح که در 25 دسامبر تثبيت شده، طبق تحقيق، در اصل جشن ظهور ميترا بوده که مسيحيان در قرن چهارم ميلادي آن را روز تولد مسيح قرار دادند. يلدا اول زمستان و شب آخر پاييز است که درازترين شب هاي سال است. و در آن شب، يا نزديک بدان، آفتاب به برج جدي تحويل مي کند و قدما آن را سخت شوم و نامبارک مي انگاشتند. در بيشتر نقاط ايران در اين شب مراسمي انجام مي شود. شاعران زلف يار و همچنين روز هجران را از حيث سياهي و درازي بدان تشبيه کنند. و از شعرهاي برخي از شاعران مانند سنائي، معزي، خاقاني و سيف اسفرنگي، رابطه بين مسيح و يلدا ادراک مي شود. يلدا برابر با شب اول جدي و شب هفتم دي ماه جلالي و شب بيست و يکم دسامبر فرانسوي است.

انگيزه هاي پايدار ماندن اين جشن را مي توان، از جمله بدين گونه برشمرد :

1- شب زايش خورشيد ( مهر ) است، از باورهاي ديني کهن.

2 - بلند ترين شب سال، يعني طولاني ترين تاريکي است، نشانهً اهريمني شبي شوم و ناخوشايند که از فردا به کوتاهي مي گرايد.

3 - پايان برداشت محصول صيفي و آغاز فصل استراحت در جامعهً کشاورزي است. همهً قشرها و گروههايي که از فراورده هاي کشاورزي و تلاش کشاورزان بهره مندند، در جشن نخستين روز دي ماه و برداشت محصول، در شگون و شادي کشاورزان شرکت مي کنند.

« و ... در اين روز پادشاه با دهقانان و برزگران مجالست مي کرد و در يک سفره با ايشان غذا مي خورد، و مي گفت (...) قوام دنيا به کارهايي است که به دست شما مي شود. »

آيين و جشن شب يلدا و يا شب چله بزرگ، تا به امروز در تمامي سرزمين کهنسال ايران و در بين همه قشرها و خانواده ها برگزار مي شود.

يلدا را همچنين مي توان جشن و گردهمايي خانوادگي دانست. در شب يلدا خويشاوندان نزديک در خانهً بزرگ خانواده گرد مي آيند. به بياني ديگر در سرماي آغازين زمستان، دور کرسي نشستن و تا نيمه شب ميوه و آجيل و غذا خوردن و به فال حافظ گوش کردن از ويژگي هاي شب يلدا است.

جشن خانوادگي : برگزاري مراسم يلدا، اگر بتوان نام جشن بر آن نهاد، آييني خانوادگي است، و گردهمايي ها به خويشاوندان و دوستان نزديک محدود مي شود. در کتاب ها و سندهاي تاريخي به برگزاري مراسم شب يلدا اشاره اي نشده است. ابوريحان بيروني از جشن روز اول دي ماه، که آن را خرم روز نامند، در دستگاه حکومتي و پادشاهي ياد مي کند و نامي از شب يلدا در ميان نيست، که مي توان به دليل خانوادگي و همگاني و غير رسمي بودن آن دانست.

کنار کرسي : بي گمان براي جوانان نسل امروز کرسي گذاشتن، کنار يا دور کرسي نشستن نياز به توضيح و توصيف دارد. ابزارهاي گرمازاي تکنولوژي جديد - و نيز عامل هاي ديگر - کرسي و فرهنگ مربوط به آن را به دست فراموشي سپرده است. در زمستانها، استفاده از کرسي براي گرم کردن خانه و دور کرسي نشيني معمولا از شب يلدا، نخستين شب زمستان، شروع مي شد و تا پايان چلهً بزرگ - و در برخي خانواده ها تا پايان چلهً کوچک - ادامه داشت. اعضاي خانواده از کوچک و بزرگ، دور کرسي، که روي آن را ميوه و آجيل پوشانده بود، مي نشستند.

تا مي توان ز فرش چو کرسي جدا مباش آتش به فرق ريز و مکن اختيار برف ( ميرالهي همداني )

خوراک : در همهً جشن ها و آيين ها، در جامعه هاي ابتدايي يا متمدن، خوردن و آشاميدن بخشي از مشغوليت ها و سرگرمي هاي جمع را تشکيل مي دهد.

براي شب يلدا، خوراک ويژاه اي نمي شناسم، و تهيه شام بستگي به وضع اقتصادي و روند تغذيه خانواده دارد. خوردني هاي ويژه شب يلدا ميوه هاي فصل تابستان چون خربزه، هندوانه، انگور، انار، سيب، خيار، به و مانند آن است. ميوه هايي که مي بايستي در اين شب تمامي آنها بجز سيب و به خورده شود و چيزي براي فردا، يعني فرداي زمستان باقي نماند. ميوه هايي را که شب يلدا بر آن مي گذشت نمي خوردند.

به ياد دارم، تا سال 1323 که در کوهبنان ( از بخش هاي کرمان ) بودم، در خانهً روستايي ما، خربزه و هندوانه و انار را در انبار گندم مي گذاشتند و انگور را يا همچنان که بر درخت بود، در کيسه ها مي کردند و يا در جايي خنک به بند مي آويختند. و در شب يلدا تمامي آنها مي بايستي خورده شود.

آجيل و شب چره که شامل دانه هايي چون گندم و نخود برشته، تخم هندوانه و کدو، بادام، پسته، فندق، کشمش، انجير و توت خشک است، در بسياري از شب نشيني ها، مهماني ها و گردش ها فراموش نمي شد. ولي در شب يلدا مي بايست ( و مي بايد ) بر سر سفره باشد. خوردني هاي شب يلدا، در واقع، ميوه و آجيل است نه غذا. برخي از خانواده ها در شب يلدا، پس از خوردن شام، براي شب نشيني شب يلدا به خانهً خويشاوند بزرگتر مي روند.

فال حافظ : يکي از رسم هاي شب يلدا، فال حافظ گرفتن است. اگر رسم ها و آيين هاي ديگر يلدا را ميراثي از فرهنگ چند هزار ساله بدانيم ( که بايستي چنين باشد )، ولي فال حافظ گرفتن در شب يلدا - و نيز در تيرما سيزه شو ( جشن تيرگان در مازندران ) - در سده هاي اخير به رسم هاي شب يلدا افزوده شده است.

فال حافظ گرفتن، در شب نشيني هاي زمستان و مناسبت هايي چون چهارشنبهً آخر ماه صفر، چهارشنبه سوري، شب سيزده صفر، بعد ازظهر سيزده بدر، تيرما سيزه شو ( جشن تيرگان در مازندران ) نيز از باورهاي همگاني است ر... و در شب يلدا گويا بيشتر وصف الحال است. ممکن است در شب يلدا، براي فال حافظ گرفتن، به خانً ملا و باسواد محل رفت :

در روستاي کاورد دودانگه ساري، خواندن کتاب حافظ چندان رونقي ندارد. تنها در سال يک بار، آن هم در شب يلدا از ديوان حافظ فال مي گيريم. براي فال گرفتن غروب شب يلدا همسايگان و نزديکان، با آجيل و ميوه به خانهً ملاي ده مي رويم، که فال ما را گرفته و ببيند چه سرگذشتي دربارهً ما نوشته است.

همه رسم ها و آيين هاي شب يلدا را ( بجز دور کرسي نشستن، که به اصطلاح نتوانسته است حرف خود را بر کرسي بنشاند ) تا آنجا که پژوهش ها اجازه مي دهد، در همهً شهرها و آبادي ها سراغ داريم.

پژوهش و مطالعهً کمي دربارهً برگزاري آيين ها و رسم هايي که همگاني است و جنبهً خانوادگي دارد آسان نيست، و تنها مي توان نمونه هايي انگشت شمار را مشاهده و مطالعه کرد.

امروز نمود برگزاري آيين و رسم شب يلدا را ميتوان در روزهاي بيست و نهم و سي ام آذرماه، در بازارها و فروشگاه هاي ميوه و آجيل فروشي ها ديد. اين خريدها تا پاسي از شب يلدا ادامه دارد. در آخرين لحظه ها نيز کساني را مي بينيم که از سر کار برگشته و ميوه هايي چون خربزه و هندوانه و انار را که به آساني نمي توان در بخچال نگهداري کرد، مي خرند.

باشد که اين جشن و آيين، که در حد جشن نوروز و به روايتي، خود جشن نوروز و سال نو بوده، با وجود اشاعه و دگرگوني هاي فني و صنعتي امروز، به عنوان گوشه اي از نمودهاي فرهنگي و قومي و تاريخي اين مرز و بوم، به دست فراموشي سپرده نشود.

همهً شب هاي غم آبستن روز طرب است يوسف روز ز چاه شب يلدا آيد

محمود روح الاميني

براى على حاتمى

2005-12-11T01:44:00.000-05:00

مسعود كيميايى
۲۰ آذر ۱۳۸۴

على عزيزم
به ياد مى آورم سال هاى دور رفته را در خيابان لاله زار كه پر از سينما بود و نئون هاى تازه آمده و صداى موسيقى كه پخش خيابان بود، به باران هاى ريز كه كف خيابان را براق مى كرد و چراغ هاى سبز و سرخ نئون را پس مى داد، مى آمد. دو سينما روبه روى هم بود. سينماايران كه سال ها فيلم هاى موزيكال كمپانى مترو را نمايش مى داد و سينما ركس كه فيلم هاى وسترن، وحشت آور و گانگسترى نمايش مى داد. فيلم هاى «بريگادون» و «اكلاهاما» و «ماريو مونتز» و «استر ويليامز» اين سوى خيابان بود و آن سو «ماجراى نيم روز و گرى كوپر»،« حمله به رودخانه»، «گاى مديسون» و «خانه وحشت» و «سلطان اوكيف»، «برت لنكستر»،« دزد سرخ پوش» با «نيك كراوات» كه لال بود و با مشعل كه برت لنكستر بود، بندباز هم بودند.

اين دو سينما سال هاى خوبى با هم زندگى كردند. دلتنگ هم مى شدند و نيمه هاى شب به ديدن هم مى رفتند. بوفه ها پر بود از مسقطى و دوغ عرب و ليموناد كه از هم پذيرايى مى كردند.

تا من فيلم قيصر و رضا موتورى را در سينما ركس ساختم و تو آمدى و موزيكال ها را در سينماى ايران ساختى: حسن كچل، بابا شمل و...

ما هر شب در لاله زار تنها مى شديم. مى آمديم سراغ هم و دلتنگى مى كرديم. اول سينما ركس سقف ريخت. بعد از يك هفته دوام سينماايران در شكسته شد.

پنجره ها بسته و آپارات ها خاموش شد. روى صندلى ها سقف ريخته شده، گل شد. باران به سالن و صندلى مى ريخت. سينماى موزيكال، شريف و كودكانه، رفت بهشت زهرا، قطعه هنرمندان. اما مردم ول كن نبودند. نگذاشتند خيابانى خلوت بماند. دور تو بودند و گريستند.

سينما متروپل پر بود از فيلم هاى بزرگ و زيبا، نمى دانم چرا اين سينما مال داريوش مهرجويى بود. حساس و خوش دان، صبور و تنها كه پر از دانسته هاى زيبا بود. با فيلم گاو آمده بود. سينما متروپل داشت فيلم پستچى را مى ساخت. متروپل و ركس بسيار براى موزيكال هاى سينماايران گريستند. آنجا كه خوابيدى، همسايه ها آمدند. جلال مقدم. بهرام رى پور. فردين و روبيك منصورى... و هى آمدند.

آمدند تا لاله زار دوباره در خاك بوى لاله گرفت.

على عزيز، من مانده ام تنها در خيابان لاله زار و سينما متروپل كه هنوز فيلم خوب دارد.

روزى آپارات من فيلم هاى پرشورى نشان مى داد. چه خوب شد على كه نديدى چطور لاله زار تعطيل شد.

اما هنوز از سينماى متروپل صداى سنتور داريوش مى آيد. من هنوز در متروكه هاى سالن انتظار و جعبه برنامه آينده تو را زير چشم در آن سوى خيابان دارم.

هم اكنون در جلو سينماى موزيكال شكلات و ساندويچ مى فروشند. بوفه چى تو مانده است تا اطعام كند.

على عزيز، تو گفتى فردين بخواند: خواند. ملك مطيعى بخواند: خواند. سينماى تو مى رقصيد و مى خواند، اما اندوه را فراموش نمى كرد.

من هنوز در آن متروكه سينما ركس با ماجراى نيم روز مانده ام. همه رفته اند. ويل كين بايد تنها بجنگد. در آخرين قطار كه آمد و آخرين تبهكار را آورد، حتى زنش با همان قطار كه آخرين تبهكار را آورده بود،رفت. من مانده ام و اين همه باران زمستانى كه از سقف ريخته ام بر صندلى ها مى بارد. صداى سنتور داريوش از متروپل مى آيد. دلم براى كنارت بودن تنگ است.

منبع:شرق، بیستم آذر

امپراتوري ناشناخته پارس

2005-12-06T00:16:00.000-05:00

روايت لوموند از عظمت ايران باستان

۱۵ آذر ۱۳۸۴

يکي از آثاري که در نمايشگاه "امپراطوري فراموش شده" لندن به نمايش در آمده ، جامي به شکل سر انسان است. اين جام که در قرن پنجم قبل از ميلاد در آتن يافت شده، چهره اي با خط هاي خشن و زمخت، ريشي انبوه و درهم و چشماني نافذ را به نمايش مي گذارد: چهره يک مرد پارس، دشمن ديرينه يوناني ها. اين شاهکارهنري تحقيرکننده يونان باستان در مقابل پارس، همسايه خود بوده و حتي با گذشت قرن ها اين خصوصيت خود را هنوز حفظ کرده است.

جان کورتيس و نيگل تاليس، مسوولين نمايشگاه "امپراتوري فراموش شده" که در لندن برگزار شده است، اظهار مي دارند که برخلاف انتظار و باتوجه به ناشناخته بودن امپرانوري پارس، اين نمايشگاه موفقيت بسيار بزرگي محسوب مي شود. امپراطوري پارس باستان طي دو قرن [از 550 تا 330 قبل از ميلاد مسيح] در محدوده جغرافيايي که امروز به نام خاور نزديک مي شناسيم، گسترش يافت. قلمرويي که از رود نيل تا رود سند و از درياي سياه تا خليج فارس گسترده شده بود. مجسمه اي از داريوش، پادشاه هخامنشي، در ورودي اين نمايشگاه، زيبايي آن را صد چندان کرده است. اين مجسمه که در سواحل رود نيل تراشيده شده، در شوش، يکي از شهرهاي مهم امپراطوري پارس يافت شده است. روي پايه آن مي توان علاوه بر خط هيروگليف مصري، کتيبه هايي به 3 زبان فارسي باستان، ايلامي و بابلي مشاهده کرد که به خط ميخي نوشته شده اند. همچنين روي آن در 24 سنگ نبشته، اسامي کليه طوايف و قبايلي که تحت فرمان پادشاه کبير هستند، جزء به جزء آمده است.

نيل مک گرگور، مدير موزه بريتانيا مي گويد: "امپراطوري پارس يک امپراطوري متجدد بوده و براي اولين بار در تاريخ بشر، مي بينيم که يک دولت، کل ملت خود را با زبان ها، فرهنگ ها و مذاهب مختلف اين چنين گرد هم مي آورد. و از آنجا که يک امپراطوري قاره اي بوده، بايد يک شبکه ارتباطاتي غيرطبيعي با ساختن جاده هاي بسيار و درعين حال منسجم به وجود آورده باشد تا بتواند با خطه هاي مختلف در قلمرو پهناور خود ارتباط برقرار کند."

آقاي مک گرگور همچنين خاطرنشان مي سازد: "خصومت و دشمني پارس ها و يوناني ها به ديد آنها از جهان برمي گردد. يوناني ها بيشتر براي حقوق فردي ارزش قايل بودند، در حالي که پارس ها براي حقوق ملت. اين داريوش بود که به تبعيد يهودي ها که در اسارت بابل بودند، پايان داد."

بخش هايي از مجسمه هاي باشکوه، پايه هاي ستون ها و سرستون هاي عظيم الجثه، همگي نشان دهنده عظمت بناي تخت جمشيد، پايتخت امپراطوري پارس هستند که امروزه از آن فقط خرابه هايي به جاي مانده است. ولي با بررسي همين باقي مانده هاست که مي توان برداشتي از اين امپراطوري عظيم داشت. هنر آنها اغلب برروي حيوانات متمرکز است، به ويژه حيواناتي خيالي و اسطوره اي که نشان از قوه تخيل بالاي پارس ها دارند. اين مجسمه هاي باشکوه به شکل سرستون، قوس و طاقي نمود پيدا کرده و از اصليت پارس ها، قومي هند و اروپايي که از استپ هاي آسياي مرکزي آمده اند، پرده برمي دارند.

در بعضي از جواهرات به نمايش گذاشته شده در موزه بريتانيا، آثاري از سيت ها نيز به چشم مي خورد. حتي اگر پارس ها، ايده هاي زيادي را از همسايه هاي خود [به ويژه تمدن هاي اطراف دجله و فرات] اقتباس کرده باشند، ولي خود آنها نيز بسيار خلاق و مستعد بوده اند. تا آنجا که مي بينيم امپراطوري پارس مرکز فعاليت هاي تجاري بوده است.

در موزه بريتانيا، همچنين يک کالسکه زرين که در مرز چين يافت شده به چشم مي خورد، وسيله اي خاص که با تمثالي از يک خداي مصري به نام "بس" تزيين شده است. در اين مجموعه، مي توان به ظروف سلطنتي نيز اشاره نمود، ظروفي متنوع و درعين حال اشرافي که هميشه مايه سرزنش يوناني ها نسبت به پارس ها بوده است. علاقه به وسايل عيش و نوش و تجملاتي که همگي نشان دهنده ثروت، شکوه، اقتدار و درعين حال بيانگر حس مداراي اين امپراطوري نسبت به مردم است.

اسکندر مقدوني که تمثالي از او را مي توان در موزه ديد، پايان امپراطوري هخامنشي را باعث شد، ولي نه پايان تمدن پارسي را. تمدني که در زمان سلجوقيان نيز ادامه داشت. پس از پارت ها، در دوره ساسانيان نيز شاهد بوديم که چه ارتباط ريشه اي زيادي با هخامنشيان دارند. اصول و معيارهاي تمدن پارس به همين منوال حفظ شد تا اينکه در قرن هفتم پس از ميلاد مسيح، حمله اعراب مسلمان، خاور نزديک را وارد دنياي ديگري کرد. حتي پس از اين تاريخ، پارس مسلمان شده اصالت خود را حفظ نمود و اين اصالت حتي پس از انقلاب اسلامي نيز به چشم مي خورد.

در موزه بريتانيا پوستري وجود دارد که در اوايل سال 1990 پس از جنگ ايران و عراق تهيه شده است. اين پوستر سربازان ايراني را پشت سرهم نشان مي دهد که شهداي خود را دردست دارند. در جلوي اين پوستر، يکي از ستون هاي تخت جمشيد را مي توان ديد که در راس آن يک مناره مسجد قرار گرفته است.

منبع: لوموند، 2 دسامبر (ROOZ)

نگاهی به کنسرت شجريانها، ‌عليزاده و کلهر در تهران

2005-11-30T22:06:00.000-05:00

ابوالحسن نجوا
کارشناس موسيقی

از راست به چپ: حسين عليزاده، همايون شجريان، محمدرضا شجريان و کيهان کلهر

محمد رضا شجريان به اتفاق پسرش، همايون و نيز حسين عليزاده و کيهان کلهر از سه شنبه شب (هشتم آذر) در تالار وزارت کشور به اجرای قطعاتی از موسيقی سنتی در نغمه دشتی، بيات ترک و نغمه افشاری پرداختند.
اين کنسرت قرار بود به مدت چهار شب برگزار شود که به دليل استقبال گسترده علاقه مندان دو روز ديگر هم تمديد شد. استقبال گسترده مردم از اکناف کشور باعث ايجاد بازار سياه بليت هم شد که تمديد دوروزه اين کنسرت هم نتوانست اين عطش را بخواباند.

کنسرت با تکنوازی تار حسين عليزاده در نغمه اصفهان آغاز شد، ‌آوازی که از متعلقات دستگاه همايون است و عليزاده در کنسرتهای چند سال اخير کمتر به سراغ اين آواز رفته است.

مضرابهای پر و قوی، ريزهای شفاف و شمرده و نيز توانايی عليزاده در پرداختن بداهه به قابليتهای يک گوشه از جمله ويژگيهای اين نوازنده و آهنگساز شاخص موسيقی سنتی است.

عليزاده اگرچه در ميان اهل موسيقی و علاقه مندان اين هنر به نوازنده ای تکنيکی شهره است اما تکنوازی وی در گوشه های آواز اصفهان نشان داده که وی سعی داشته تا با انتخاب اين بخش لطيف ازموسيقی رديفی نمکی از حس و حال را نيز به کار خود ببخشد.

پس از تکنوازی حسين عليزاده گروه چهار نفره به روی صحنه آمدند و با نواختن پيش در آمد دشتی ساخته يوسف فروتن آغاز و با آواز شجريان در دشتی ادامه يافت.

شجريان درآمد دشتی را با بم ترين بخش صدای خود به همراهی کمانچه کيهان کلهر خواند و پس از آن در کردبيات با مطلع "دل زدستم رفت جان هم / بی دل و جان چون کنم" کار خود را ادامه داد و به آواز شور رفت و گوشه خسرو و شيرين در اين دستگاه را با مطلع "چو گل هردم به بويت جامه درتن / کنم چاک از گريبان تابه دامن " خواند.

همنوازی عليزاده با شجريان در اين بخش بيش از آنکه بر ساختار سنتی جواب آواز متکی باشد، بر ساختاری بداهه و گاه ريتميک متکی بود. با اجرای تصنيف "بزن آن زخمه" کار گروه در بخش اول به پايان رسيد.

بخش دوم: بيات ترک و افشاری

کنسرت شجريان ها قرار بود به مدت چهار شب برگزار شود که به دليل استقبال گسترده علاقه مندان دو روز ديگر هم تمديد شد

بخش دوم کنسرت به آواز بيات ترک و افشاری، از متعلقات دستگاه شور اختصاص داشت و نشان می داد که گروه چهار نفره شجريان، در چند سال گذشته عمده کارهای خود را بر اين دستگاه، که از آن به عنوان دستگاه مادر ياد می شود، متمرکز کرده اند.

آغازگر اين بخش ضربی بيات ترک، با مبنا قرار دادن گوشه روح الارواح بود که پس مدتی با آواز شجريان همراه شد.

سپس چهار مضراب حسين عليزاده با آواز پدر و پسر در آميخت. با اجرای مثنوی بيات ترک که به صورت پرسش و پاسخ ميان همايون و محمدرضا در رفت و برگشت بود، و تصنيف "سلسله مو" مجموعه قطعات بيات ترک پايان گرفت و گروه پس از وقفه ای کوتاه برای کوک کردن ساز ها بخش افشاری برنامه را آغاز کرد.

"رقص زار" که از جمله تازه ترين ساخته های حسين عليزاده به شمار می رود، آغازگر اين يخش بود. ملودی محکم و موتيفهای پرقدرت از جمله ويژگيهای اين قطعه بود که با آواز همايون و پدر و نيز کمانچه کلهر قوت و قدرت افزونتری گرفت.

"رقص زار" از جمله مراسم آيينی موسيقايی در جنوب و شرق ايران است که به نظر می رسد، عليزاده با تاسی از اين مراسم به آفرينش اين قطعه دست يازيده است.

در اين بخش هم همايون شجريان گوشه عراق افشاری، گوشه اوج اين آواز، را خواند و سپس تصنيف "دستی افشان" روی شعر سهراب سپهری به برنامه پايان داد.

تشويقهای بی امان تماشاگران سبب شد تا شجريان و گروه پس پايان رسمی برنامه ها دو بار ديگر به صحنه بيايند و ايتدا تصنيف قديمی "دوش، دوش" و سپس ترجيع بند هميشگی کنسرتهای چند سال اخيرش، يعنی تصنيف "مرغ سحر" را خو اند.

درباره تصنيفها

کنسرت با تکنوازی تار حسين عليزاده در نغمه اصفهان آغاز شد

جز تصنيفهايی که حسين عليزاده ساخته، دو تصنيف قديمی نيز خوانده شد که ساختار هردوی آنها به مانند بسياری از تصانيف قديمی بر بنياد کار و عمل است.

تصنيف اولی که در نغمه دشتی خوانده شد پيش از اين از سوی سيدعلی اصغر کردستانی به زبان کردی خوانده شده بود که در اين اجرا با نهادن شعر فارسی "رو سر بنه به بالين تنها مرا رها کن" بر همان ملودی قديمی آن را اجرا کردند.

تصنيف قديمی دوم، "ای سلسله مو سر سلسله بر هم زن،، اما ناشناخته بود و وقتی از کيهان کلهر درباره سازنده اين تصنيف پرسيدم تاکيد کرد که نتوانسته دريابد چه کسی آن را ساخته است.

دو تصنيف ديگر اين کنسرت از تازه ترين ساخته های حسين عليزاده است که يکی در نغمه دشتی و ديگری در نغمه افشاری ساخته شده بود.

همايون و محمدرضا شجريان

وجه مشترک هر دوی اين تصانيف، نو بودن قالب شعری آنها بود. حسين عليزاده در برخی از تصانيفی که پيش از اين ساخته بود (از جمله تصنيفی در دستگاه شور در آلبوم شورانگيز) نشان داده بود که به تلفيق شعر و موسيقی مطابق با معيارهای کلاسيک تلفيق شعر وموسيقی چندان اعتقادی ندارد، و آهنگ و ملودی برای وی اهميتی افزون تر دارد.

در اين کنسرت آهنگ وی بر روی شعر محمدرضا شفيعی کدکنی بسيار خوب نشسته و از معدود تصانيف موسيقی سنتی است که در تلفيق با شعر نو موفق از کار درآمده است.

اگر بخشی از اين توفيق وامدار درک موسيقايی عليزاده است، بخش ديگر آن به ساختار شعری شفيعی کدکنی بازمی گردد که در استفاده از واژگان کهن در اشعار نوی خود دستی چيره دارد.

عليزاده در اين تصنيف از مدگردانی (با همان تکنيک استفاده از گوشه های مشابه برای رفتن به دستگاه ديگر) به خوبی استفاده کرده بود و شنونده خبره می توانست دريابد که در بخشهايی از تصنيف که همايون شجريان به همراهی با پدر می پرداخت، در واقع گوشه حصار در دستگاه چهارگاه را در همين تصنيف اجرا می کرد.

در اين اجرا از کيهان کلهر (چپ) هيچ قطعه ای اجرا نشد

هر چقدر عليزاده در ساخت تصنيف "بزن آن زخمه" توفيق داشت در ساخت و تلفيق شعر و موسيقی تصنيف "دستی افشان"، که با استفاده از شعر سهراب سپهری ساخته شده بود، کم توفيق بود.

به نحوی که شنونده حس می کرد که به زور اين قطعه و ملودی هابه اين شعر چسبانده شده است.

موخره

کنسرت شجريان اگر چه بار ديگر بخشهای کلاسيک موسيقی سنتی ايران را در عالی ترين وجه خود به نمايش نهاد، اما نشان داد که او با روزهای اوج خود فاصله دارد.

اگر چه عموما در کنسرتهای موسيقی سنتی بهترين اجراها به شبهای پايانی اختصاص دارد و بايد منتظر بود و اجراهای ديگر شبهای اين گروه را نيز مورد ارزيابی قرار داد.

اينکه در اين اجرا از کيهان کلهر هيچ قطعه ای اجرا نشد نيز از جمله پرسشهايی بود که به نظر می رسد پاسخ آن را بايد در کنسرتهای بعدی اين گروه جستجو کرد.

از نکات حاشيه ای برنامه می توان به دکور کار که طرحی از قله دماوند بود و نيز صدابرداری خوب کار اشاره کرد. حميد رضا نوربخش که مديريت اين کنسرت را بر عهده داشت گفت که نزديک به ۶ ساعت برای تنظيم صدا برداری کار وقت صرف شده است.

پدر گرافيك ایران در گذشت

2005-11-27T00:06:00.000-05:00

پدر گرافيك ایران در گذشت

مرتضی مميز، گرافيست بزرگ ایرانی روز شنبه دیده از جهان فرو بست -
ایران ما - مرتضی مميز، گرافيست ايرانی و عضو فرهنگستان هنر ايران که به "پدر گرافيک" اين کشور شهرت يافته بود در نخستين دقايق روز شنبه پنجم آذر (۲۶ نوامبر) به‌دليل ابتلا به بيماري سرطان پروستات و عوارض ناشي از آن، حدود نيمه‌شب گذشته در بيمارستان آبان تهران درگذشت

مميز در دو، سه سال گذشته با اين بيماري دست و پنجه نرم مي‌كرد و از 23 آبان‌ماه براي تازه‌ترين دور شيمي‌درماني، در بيمارستان بستري شده بود كه چند روز بعد حالش رو به وخامت نهاد و پزشك معالجش از روزجمعه از حيات وي قطع اميد كرده بود.

خانواده مميز اعلام کرده اند، تشييع جنازه او ساعت 9 روز دوشنبه هفتم آذر‌ماه از مقابل خانه‌ هنرمندان ايران صورت می گيرد و گورستان خانوادگی وی در باغبان‌کلا، واقع در کردان کرج به عنوان محل دفن او انتخاب شده است.

ایران ماضمن اعلام تاثر و تاسف از فوت استاد ممیز ،غم از دست دادن این هنرمند را به همه هنرمندان و هنر دوستان و شاگردان او ، تسلیت گفته باشد که راه این بزرگ مرد عالم هنر که سراسر مملو از ایران دوستی و صلح خواهی بود همچنان نورافشان باشد و روحش در بهشت آرامبخش پروردگار قر ین مهر گردد .

شناخت‌نامه استاد

استاد مرتضي مميز از بنيانگذاران رشته گرافيك در دانشكده هنرهاي زيبا دانشگاه تهران بود و از سال ‌1349 تدريس طراحي گرافيك را در اين دانشگاه به عهده داشت. او در دوران خدمت خود سمت‌هاي اجرايي متعددي برعهده داشت كه از آن جمله، به مديريت گروه گرافيك و عكاسي دانشكده هنرهاي زيبا دانشگاه تهران، مديريت و طراحي هنري جشنواره بين‌المللي فيلم تهران، رياست هيات مديره انجمن طراحان گرافيك، رياست دوسالانه‌هاي گرافيك ششم، هفتم و هشتم، مشاورت هنري كتابخانه و مركز اسناد دانشگاه تهران و رياست كميته ايراني طراحان گرافيك دنيا (AGL) مي‌توان اشاره كرد. وي از پيشگامان فعاليت‌هاي هنري در ايران بوده و بنيانگذاري بيينال گرافيك آسيايي توسط مركز اسناد فرهنگي يونسكو در ايران (‌1356)، بينال گرافيك ايران (‌1366 تاكنون) و نمايشگاه پوسترهاي تجربي تهران (‌1380) از جمله فعاليت‌هاي ثبت‌شده در كارنامه‌ي حرفه‌يي است.

استاد در طول فعاليت‌هاي هنري خود بيش از 10 نمايشگاه اختصاصي و بيش از 70 نمايشگاه گروهي در ايران و ساير كشورهاي جهان برپا كرد و طراحي گرافيكي و تهيه پوستر براي صدها جلد كتاب و نشريات مختلف توسط او انجام گرفت.

تاليف و ترجمه كتاب‌ها و مقالات متعدد ازجمله كتاب طراحي، نقاشي در سه جلد (‌1351) و طراحي تزييني (‌1354)، نشانه‌ها (نمونه كارهاي شخصي) (‌1362)، طراحي اعلان (‌1984)، تصوير و تصور (‌1368)، طراحي روي جلد (‌1368)، طراحي روي جلد (مجموعه آثار) (‌1382)، نيم قرن كار (مجموعه آثار) (‌1383)، و همچنين طراحي و كارگرداني سه فيلم انيميشن براي فستيوال فيلم‌هاي كودكان كانون پرورش فكري تهران در سال‌هاي ‌52ـ‌1350 از ديگر فعاليت‌هاي اوست.

وي به واسطه‌ي فعاليت و دستاوردهاي هنري فراوان، به دريافت جوايز و نشان‌هاي معتبر كشوري و بين‌المللي مفتخر شده است كه از اين ميان به موارد زير مي‌توان اشاره كرد:

جايزه بهترين طراحي كتاب كودك سال‌هاي ‌45ـ‌1342، مدال رتبه اول دانشجوي ممتاز دانشكده هنرهاي زيبا دانشگاه تهران (‌1344)، برنده مدال طراحي نمايشگاه بين‌المللي طراحي ژوونيزي فرانسه (‌1966)، طراح شاعر براي طراحي پوسترهاي سينمايي فستيوال سينمايي كان (‌1975)، جايزه و مدال بهترين پوسترهاي سينمايي جشنواره فجر تهران (‌1365، ‌1366 و ‌1369)، جايزه بهترين آثار طراحي نشانه‌هاي دهه ‌80 ميلادي (‌1990) و ده‌ها جايزه و تقديرنامه و ديپلم افتخار ديگر.

استاد مرتضي مميز در طول نيم قرن فعاليت هنري خود در ايران و عرصه هنر بين‌المللي، در احيا و ابداع هنر گرافيك در ايران و پيشبرد و گسترش فرهنگ ملي و سنت‌هاي ارزشنمد هنري و كسب افتخار در عرصه بين‌المللي، نقش بارزي داشت.

وي آذرماه سال گذشته به‌عنوان استاد برجسته‌ي فرهنگستان هنر، در مراسمي، ازسوي سيدمحمد خاتمي - رييس‌جمهور وقت - تجليل شد.

نورالدين زرين‌كلك: فصل درخشاني از تاريخ هنر معاصر ما به‌نام ممیز است

به اعتقاد نورالدين زرين‌كلك، فصل درخشاني از تاريخ هنر ايران در زمان معاصر، بدون ترديد به نام مرتضي مميز ثبت شده و او به يادگار، ميراث بزرگي از خودش باقي گذاشته است كه بر ميراث فرهنگي ايران مي‌افزايد.

زرين‌كلك با اشاره به شروع بيماري مميز در اوايل سالهاي دهه‌ي 70 كه سال‌ها ادامه داشت و به‌تدريج شدت گرفت و به پرواز او منتهي شد، متذكر شد: آثار مميز هرگز از بين ما نرفته، براي اينكه آثار و كارهايي كه او از خود باقي گذاشت، جرياني به وجود آورد كه همچنان از طريق شاگردان و ادامه‌ دهندگان راهش پي گرفته خواهد شد. مرتضي مميز سنگ نويي در بناي معماري گرافيك ايران گذاشت و اين كار را هم با نهايت استادي انجام داد.

وي در ادامه يادآور شد: پربارترين و درخشان‌ترين كارهاي مميز، در همان آغاز راهش بود كه با "كتاب كوچه" همكاري مي‌كرد و تقريبن كمتر اثري از او در آن دوران چاپ شد كه فاقد ارزش هنري باشد.

زرين‌كلك با بيان اين‌كه مميز علاوه بر ويژگي‌هاي هنري، صاحب خصوصيات اخلاقي بسيار ويژه‌اي بود كه آن‌ها را ناديده نمي‌توان گرفت، گفت: او همواره در توزيع هر امكاني كه در ارتباط با گرافيك ايران برايش پيش مي‌آمد، مشاركت مي‌كرد. امكانات و موقعيت‌هاي بين‌المللي را فقط براي خودش نگه نمي‌داشت و باعث فراهم شدن فضا براي ديگران هم مي‌شد، درحاليكه سراغ داريم از هنرمندان قديمي كه تمام اسرار كار را براي خود حفظ مي‌كردند، ولو به قيمت از دست رفتن رموز كار با مرگ خودشان. اما گمان نمي‌كنم مميز چيزي را به شاگردان خود منتقل نكرده باشد و اين خلاف رسم جاري كشور ماست.

زرين‌كلك در بخش ديگري از سخنانش خاطرنشان كرد: مميز اگرچه تحصيلات آكادميك گرافيك را در خارج از ايران آموخت، اما هيچ وقت علاقه و ميلي به زندگي كردن در خارج از ايران پيدا نكرد و تقريبا تمام عمر خود را با هر چه بود و نبود، همين‌جا گذراند. دوراني كه بعد از انقلاب در ايران هيچ فعاليت هنري انجام نمي‌شد، هيچ وقت نديدم هوس و ميل رفتن داشته باشد، با اين‌كه يك آدم بين‌المللي بود و همه جا، جا داشت.

او در پايان تاكيد كرد: بدون رياكاري هميشه عشق ايران در قلبش بود و با همه‌ي سختي‌ها، ناملايمت‌ها و دوراني كه در معرض اهانت‌هاي ناگوار قرار داشت، به اين آب و خاك عشق مي‌ورزيد.

پرويز كلانتري: ممیز از پيش‌قراولان نوآوري بود

پرويز كلانتري درباره خاطرات سال‌هاي دور از مميز، گفته است: او فردي بدعت‌گذار و باهوش بود؛ ولي قوانين خشك دانشكده اجازه‌ي هيچ بدعتي نمي‌داد، بنابراين مرتضي به‌منظور شكست اين فضا، موضوع پايان نامه خود را «ونوس» انتخاب كرد.

وي افزود: نقاش با انتخاب اين سوژه درواقع در مقابل يك ژوري سوگند خورد كه به اصول زيبايي شناسي وفادار است و اين وفاداري را با اثر ازدواج با ونوس نشان داد.

هم‌دانشگاهي مرتضي مميز گفت: او با نقاشي اين اثر زيباي كلاسيك ضمن شاگرد اول شدن، در قالب طنزآلود، مخالفت خود را با قوانين خشك دانشكده نشان داد و نوآوري خويش را به اثبات رساند.

وي با اشاره به پاتوق روشنگران در آن دوره گفت: در اين دوره هنوز تصويرگري جا نيفتاده بود و سليقه عام با آن همسو نبود و كساني كه امروز براي شما بنام هستند، آن زمان‌ها در كافه‌ها اشعارشان را مي‌خواندند و دعوايشان مي‌شد. در اين دوره مميز فردي بدعت‌گذار در حيطه تصويرگري بود. موقعي ما مي‌توانيم متوجه بدعت‌گذاري او شويم كه متوجه باشيم در اين دوره آثار مينياتوري حافظ رواج داشت. البته من مخالف جنبه‌هاي سنتي در هنر تصويرگري نيستم؛ اما به عقيده من مرتضي از پيش‌قراولان نوآوري در دنيايي بود كه پر از تنش و سر و صدا بود.

علي‌اكبر صادقي: ممیز انسان فوق‌العاده‌اي از نظر اخلاقي و حرفه‌يي بود

علي‌اكبر صادقي گفت : مرتضي مميز به من خلاقيت و جرات نقاشي داد. او اولين معلم من است و من كسي نيستم كه بخواهم و بتوانم از او تعريف كنم. او فرد فوق‌العاده‌اي از نظر اخلاقي و حرفه‌يي بود.

آيدين آغداشلو:

مرتضي مميز از نظر تعهد، هنرمندي تمام و كمال و معلمي يگانه بود
عنوان «پدر گرافيك ايران» قطعا برازنده‌ي شخصيت و كار مميز خواهد بود

آيدين آغداشلو گفت: مرتضي مميز عمر گرانقدر فرهنگي خود را وقف هنرهاي تجسمي معاصر ايران كرد و تقريبا در تمامي رشته‌هاي آن و مخصوصا هنر گرافيك، وجودي موثر، نافذ و تعيين‌كننده داشت.

اين هنرمند نقاش و گرافيست افزود: گرافيك معاصر ايران در پرتو كوشش‌هاي هنرمندانه و مديريت درخشان او بود كه به اعتلا و گسترش امروز خود رسيد و عنوان «پدر گرافيك ايران» قطعا برازنده شخصيت و كار او خواهد بود.

وي همچنين افزود: مميز طي عمر پربارش زمينه‌سازي ارتباط ميان هنر گرافيك ايران و جهان را با شايستگي تمام برعهده داشت. فهرست فعاليت‌هاي فرهنگي مميز را كه به 10 صفحه كامل بالغ مي‌شود، در مقدمه كتاب نشانه‌هاي او مي‌توان پي گرفت كه در نوع خود جايگاهي يگانه و دست نيافتني مي‌نمايد.

آيدين آغداشلو معتقد است: مرتضي مميز، از درخشان‌ترين چهره‌هاي فرهنگ يكصد سال اخير ايران بود و از حيث جامعيت و اثرگذاري و مديريت و تعهد، هنرمندي، تمام و كمال و معلمي يگانه بود و هر چند جاي او براي هميشه در عرصه هنر گرافيك ايران خالي خواهد ماند، اما شاگردان و همكاران و همراهان فراوان او، راهي را كه با كوشش و دلبستگي و همت عظيم او آغاز شد، ادامه خواهند داد.

تصوير گران كتاب كودك از استاد مي‌گويند

ابوالفضل همتي آهويي در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) تصريح كرد: او مصداق كامل اين شعر است كه «از شمار دو چشم يك تن كم/ از شمار خرد هزاران بيش» يعني تاثير مميز اين‌چنين بود. او در هر كاري كه به آن پرداخت، از خود نوآوري به جاي گذاشت.

وي با تاكيد بر اينكه نسل تصويرگران مميز همگي افراد خلاقي بودند، گفت: نمي‌دانم چگونه بايد حرف بزنم. طراحي شخصيت‌ها، شيوه اجرا و فضاسازي كه او براي قصه‌هاي كودكان داشت، تاثير عميقي را به دنبال داشت.

اگر چه او خود را تصويرگر نمي‌دانست، اما طراحي‌هاي خطي او كه در زماني در "كيهان هفته" منتشر مي‌شد، نشان مي‌دهد كه او به‌درستي تصويرگري را درك كرده است.

او گفت: مرتضي براي اهل هنر چهره‌اي ماندگار است و ما نمي‌توانيم او را ناديده بگيريم، چراكه او راه‌گشا براي ما و براي نسل‌هاي پس از ماست.

عليرضا گلدوزيان - برنده‌ي جايزه اول براتيسلاواي 2005 - نيز در توصيف شخصيت اين استاد گرانقدر گفت: مميز فردي بود كه در زمان خود نسبت به زمان خويش جلوتر بود و اين چيزي است كه لازمه‌ي خلاقيت يك هنرمند، چه در زمينه تصويرگري و گرافيك است. مميز فردي پيشرو در هنر بود، چه افراد پيشرو حرف‌هايي را مي‌زنند كه در زمان خود نمي‌گنجد و فراتر از آن را در برمي‌گيرد و مميز مصداق كامل اين وضعيت بود.

او همچنين گفت: ايشان تنها شخصي است كه در عرصه تصويرگري و گرافيك حرف اول را زده و مي‌زند، خيلي‌ها از او تاثير گرفته‌اند و تاثير او بر گرافيك و تصويرگري ايران غير قابل انكار است.

پیام های تسلیت

دكتر مصطفي معين - وزير پيشين علوم، تحقيقات و فناوري - در پيامي، درگذشت مرتضي مميز - هنرمند گرافيست - را تسليت گفت.

در پيام معين آمده است: "درگذشت اندوه‌بار هنرمند بي‌بديل ايران، استاد مرتضي مميز، را به عموم هنرمندان، روشنفكران، دانشگاهيان و دانشجويان كشور و خانواده گرانقدرش صميمانه تسليت مي‌گويم.

بي‌ترديد، جامعه‌ي هنري و فرهنگي ايران با مرگ اين هنرمند متفكر، با چهره‌اي وداع مي‌كند كه پيشاپيش بسياري از نوآوري‌هاي هنري و فرهنگي معاصر قرار داشت. آثار ممتاز و ماندگار و شاگردان برجسته و بنام، سرمايه‌هاي بزرگي است كه اميد است بتواند از ضايعه فقدان اسفبار او بكاهد. خداوند متعال روح بلندش را ملكوتي وانديشه و راهش را مستدام فرمايد".

احمد مسجدجامعي - مدير عامل موسسه گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها، پيام تسليتي به‌مناسبت درگذشت مرتضي مميز صادر كرد. متن اين پيام به شرح زير است:

"مرتضي مميز، هنرمند بلندآوازه و بنيانگذار گرافيك ايران از ميان ما رفت، بي‌ترديد نقش مميز در پيوند جامعه و هنر در تاريخ هنر اين سرزمين همواره به ياد خواهد ماند. تلاش گسترده در تربيت گرافيست‌هاي جوان، تبيين گرافيك مبتني بر هويت ايراني و معرفي آن در عرصه بين‌المللي، معرفي اين هنر به جامعه و توليد سرمايه اجتماعي در اين حوزه و حساسيت نسبت به تلاش و كمال كار هنري، نفوذ و اعتبار اين حرفه را در جامعه تضمين كرده است. از دست رفتن اين هنرمند گرانمايه را به خانواده محترم ايشان، جامعه هنري به‌ويژه جامعه گرافيست‌هاي ايران تسليت مي‌گوييم.

نجم‌الدين فرخ‌يار - مديرمسوول مجله‌ي گرافيك -و دست‌اندركاران این مجله نيز فوت نابه‌هنگام مرتضي مميز هنرمند برجسته‌ي گرافيك ايران را به جامعه‌ي هنري و طراحان گرافيك ايران و خانواده‌ي وي تسليت گفتند .

قواخانلو - و دبيركل - كفاشيان - كميته‌ي ملي المپيك در پيامي، درگذشت مرتضي مميز پدر گرافيك ايران را به مصطفي مميز كارشناس داوري فوتبال و برادر وي تسليت گفته‌اند.

آخرين گفت‌وگوي منتشرنشده‌ي مرتضي مميز

من پدر گرافيك ایران نيستم؛من تنها يك تلاش گرم.

۱. من پدر نيستم؛ پدر گرافيك نيستم؛ پدر گرافيك نوين هم نيستم؛ من تنها يك تلاش گرم. اين تعارفات متعلق به جامعه اي است كه دنبال سمبل ها است.
۲. همه ما تصور مي كنيم متمدن شده ايم، اما در واقع همان ببوهاي دهاتي و ساده هستيم. اگر اين سادگي از بين برود استثنائا متمدن مي شويد.
۳. زندگي كوششي لذت بخش است؛ اگر آدم خوب و مثبت ببيند. اين مثبت ديدن صرفا نگاه يك آدم هالو به زندگي نيست، بلكه جوهر خوش بختي را كه خاص خوش بختي است، دست كم بو كشيدن است. اين نكته اي است كه اكنون آن را در دوره فوق ليسانس تدريس مي كنم.
4. نديدم كسي في البداهه بحرالعلوم شود يا حتي اصلا فكر كردن را ياد بگيرد. با كند و كاو و تلاش است كه يواش يواش به جايي مي رسي. اكثرا بلد نيستيم فكر كنيم. فكر كردن سيستم فوق العاده مهم و ظريف پژوهشي قوي است كه بايد همچون ياد گرفتن الفبا در مدرسه به ما ياد داده شود. در حالي كه در كشورهاي جهان سوم كسي در دوران زندگي نه به وسيله پدر و مادر و نه مدرسه و نه خود جامعه فكر كردن را به ما ياد نداده اند. بنابراين به همين خاطر است كه هميشه عقبيم و هميشه در سن هاي بالا به يك مسير يا كورسويي مي رسيم كه چيزهايي را مي فهميم. ما چون فكر كردن بلد نيستيم از اين گزارش ها و يا تفسيرهاي شكمي درباره هر چيز به شكلي فراوان ارايه مي كنيم و همان مبناي قضاوت زندگي ما مي شود.
5. من تلاش مي كنم سيستماتيك فكر كردن را به دانشجويان ياد بدهم اما در اين انتقال تجربه موفق نبودم. چرا كه بستر آن در جامعه ما وجود ندارد. ما مثل غلام رضاي تختي يك نفره اوج مي گيريم، جمع ما همچون سرزمين آلمان يك باره بالا نمي آيد. در كشور ما و كشورهاي جهان سوم به خاطر اين حس صيقل زده شان تك نفره بالا مي آيند و اين امر به خاطر آن است كه متفكران ما به صورت حسي آدم هاي فرهيخته اي هستند.
6. در زمان دانشكده و حتي پس از آن به افرادي برخوردم كه كارهاي بسيار زيبايي داشتند از جمله آغاسي و پس از آن محمد مدبر را كشف كردم. محمد بهرامي، بيوك احمري، جد عموي بزرگ خودم و ... ما همه معلم يكديگر هستيم به شرطي كه به هر چيزي با توجه و فكر نگاه كنيم. لقمان ادهم مي گويد: ادب از كه آموختي، از بي ادبان.
۷. بايد به مرحله اي از تربيت و فرهيختگي برسيد كه هر كاري مي كنيد درست باشد. اگر دچار شيفتگي كامل شديد و يا تسليم شديد بدانيد كه مرده ايد. هنوز در 67 سالگي سرگيجه دارم، اما از اين گنگي نمي ترسم، چرا كه لازمه كشف است ؛ اگر يك روز فهميديد كه سوال نداريد به شما مي گويم
- ببخشيد مرا- خر هستيد!

براى على حاتمى

2005-11-24T00:42:00.001-05:00

2005-11-24T00:42:00.000-05:00

ایران ما- دوم آذر 1384 بيست سال از مرگ دکتر غلامحسين ساعدی نويسنده و نمايشنامه نويس معاصر ايران می گذرد.
او در يکی از پرتلاطم ترين دوران های پس از مشروطيت به نويسندگی روی آورد و آثار گرانقدر و ماندگاری خلق کرد. از همین رو ستون مهمان امروز این شماره "ایران ما" اختصاص به مروری بر زندگی و آثار این نویسنده دارد که به نقل از بی بی سی در پی می خوانید.

ساعدی در بيست و چهارم ديماه ۱۳۱۴ در تبريز و در خانواده ای کارمند و به قول خودش اندکی بدحال به دنيا آمد. در نوجوانی به سازمان جوانان فرقه دموکرات آذربايجان پيوست و در هفده سالگی مسئوليت انتشار روزنامه های فرياد، صعود و جوانان آذربايجان را به عهده گرفت. در ۱۸ سالگی در تابستان ۱۳۳۲ به اتهام همکاری با فرقه مدتی زندانی شد.

بيست ساله بود که در دانشگاه تبريز تحصيل پزشکی را آغاز کرد. به دليل محتوای مقاله ها و داستان هايش، به رغم داشتن مدرک پزشکی به عنوان سرباز صفردر تهران خدمت کرد و از همين دوران داستان های او در مجله سخن به چاپ رسيد.

از دانشگاه تهران در رشته روانپزشکی فارغ التحصيل شد، در بيمارستان روانی روزبه مشغول به کار شد و پيش از اينکه حرفه پزشکی را به نفع نويسندگی رها کند، در مطبش در جنوب شهر به روی مردمان تنگ دست هميشه گشوده بود.

تجربه های اين دوران به شناخت عميق تر او از انسان و پيچ و خم های روح و روان کمک کرد.

ساعدی نخستين نمايشنامه خود را با نام پيگماليون در ۲۱ سالگی نوشت. نخستين اثر داستانی او به نام خانه های شهر ری در ۱۳۳۶ در تبريز منتشر شد و نخستين نمايشنامه او به نام کاربافک ها در سنگر در۱۳۳۹ توسط کتابفروشی تهران به چاپ رسيد.

ساعدی سال ها با نام مستعار "گوهر مراد" آثار خود را منتشر می کرد. عبدالعلی دستغيب، منتقد ادبی، معتقد است گوهر مراد نام اثری عرفانی از حزين لاهيجی است.

اما ساعدی در گفتگويی منتشر نشده در باره انتخاب اين نام گفته است که در پشت خانه مسکونی شان در تبريز گورستانی متروک بود و او گاه ساعت ها در اين گورستان قدم می زده و در يکی از دفعات چشمش به گور دختری به نام گوهر- مراد می افتد که بسيار جوان از دنيا رفته بوده، و همانجا تصميم می گيرد تا از نام او به عنوان نام مستعار خودش استفاده کند.

در دهه پرتب و تاب چهل، ساعدی نويسنده و نمايشنامه نويسی نام آور شده بود. شکوفايی دوباره نمايش در ايران در دهه چهل با نمايش آثار او ، بهرام بيضايی و علی نصيريان ميسر شد.

آشنايی ساعدی با جلال آل احمد و سنگينی روحيه پرخاشجويانه او بر آثار ساعدی، به ويژه بر نمايشنامه های او قابل تامل است.

سال ها پيش اکبر رادی در اين باره گفت رسم است که از اسيران در خاک جز خوبی نگويند. اما بی انصافی است اگر نگوييم که اين آل احمد بود که قهرمانان ساعدی را به بيراهه کشاند. آشنايی با آل احمد ساعدی را در نمايشنامه نويسی متوقف کرد. (نقل به مضمون)

روستا و روستائيان همواره در آثار ساعدی حضور داشتند. اما ساعدی هرگز روستايی نويس نبود. معمولا آنان روستاييانی بودند که در مناسباتی اين جهانی و اين زمانی دغدغه های ذهنی انسان معاصر را برمی تاباندند.

به هر روی پس از آشنايی با جلال آل احمد روستاييان نمايشنامه های ساعدی در مناسباتی، با کلماتی قابل فهم برای عامه مردم به نبرد با شر حاکم می پرداختند.

اما در همين دوران ساعدی تعدادی از بهترين آثار نمايشی خود را با عنوان لال بازی ها می نويسد و برای نخستين بار لال بازی يا پانتوميم را در حوزه نمايش ايران وارد می کند.

و باز در همين دوران است که عزاداران بيل را خلق می کند. همان که در سال ۱۳۴۸ توسط داريوش مهرجويی با عنوان گاو بر پرده سينما جان می گيرد و فريدون فرخزاد و جمعی از هنرمندان در سينما کاپری در ميدان بيست و چهار اسفند ( انقلاب فعلی) با افتخار به عنوان بليت پاره کن و راهنما در افتتاحيه اش شرکت می کنند.

بعدتر ناصر تقوايی فيلم به ياد ماندنی آرامش در حضور ديگران و مهرجويی فيلم دايره مينا را بر اساس داستان هايی از او ساختند.

ساعدی به همراه آل احمد، گلشيری، سپانلو، به آذين و... از جمله ده نويسنده پايه گذار کانون نويسندگان ايران است. او در اوايل دهه پنجاه، شش شماره مجله ادبی ماندگار الفبا را منتشر کرد. بی آنکه بداند سال ها بعد، در تابستان ۱۳۶۲ در غربت پاريس تک و تنها شش شماره ديگر آن را منتشر خواهد کرد.

ساعدی در دهه های چهل و پنجاه چندبار بازداشت شد که آخرين آن در سال 1353 بود. اجرای نمايشنامه های او نيز از سال 1351 ممنوع شد.

مهستی شاهرخی در فصل های منتشر شده از تحقيقی که درباره ساعدی انجام داده، می نويسد "پرويز نيکخواه بازجوی ساعدی بوده است. بازی روزگار است. نيکخواهی که خود به دليل شرکت در ترور ناموفق شاهنشاه عاليجاه حکم اعدام گرفته بود و با پابوسی و اعلام ندامت زندگی دوباره يافته بود، در نقش بازجوی خوش اخلاق به مصاف ساعدی که جز قلم سلاحی ندارد، می رود."

چند سال بعد نيکخواه در حکومتی ديگر اعدام شد و زندانی او در غربتی دلگير در گورستان پرلاشز آرميد.

ساعدی پس از شکنجه در زندان در برابر دوربين تلويزيون شاهنشاهی نشست. کاری که هرگز خود را به خاطر آن نبخشيد.

دقيق ترين تصوير را از ساعدی ای که در سال ۱۳۵۴ از زندان آزاد شد، شاملو می دهد:
" آنچه از ساعدی، زندان شاه را ترک گفت جنازه نيم جانی بيشتر نبود. ساعدی با آن خلاقيت جوشان پس از شکنجه های جسمی و بيشتر روحی زندان اوين، ديگر مطلقا زندگی نکرد. آهسته آهسته در خود تپيد و تپيد تا مرد. ساعدی برای ادامه کارش نياز به روحيات خود داشت و آنها اين روحيات را از او گرفتند. درختی دارد ميبالد و شما می آييد و آن را اره می کنيد. شما با اين کار، در نيروی بالندگی او دست نبرده ايد، بلکه خيلی ساده 'او را کشته ايد'، اگر اين قتل عمد انجام نمی شد، هيچ چيز نمی توانست جلوی باليدن آن را بگيرد. وقتی نابود شد، البته ديگر نمی بالد، و رژيم شاه، ساعدی را خيلی ساده 'نابود کرد'. البته، آقای ساعدی عليرغم همه اتفاقات، نبايد قلم را بر زمين می گذاشت، نبايد دل به یأس و تاريکی می سپرد، بايد هنوز هم می ماند تا شاهد صديق اين روزگار تيره باشد. ولی همه کسانی که شاهد کوشش های او بودند، می ديدند که ساعدی خيلی خوب مسائل را درک می کرد و می کوشيد عکس العمل نشان بدهد، اما ديگر نمی توانست، چرا که روحش را مانند درختی اره کرده بودند.'

اما همين ساعدی درهم شکسته در تابستان ۱۳۵۶ يکی از سازمان دهندگان و برگزار کنندگان شب های شعر انستيتو گوته در مهر همانسال بود که بعدها به ده شب شهرت يافت و سرآغازی شد بر اعتراضات مدنی و آشکار کانون نويسندگان و روشنفکران به رژيم شاه.

او همان سال در لندن به شاملو پيوست و با هم نشريه ايرانشهر را منتشر کردند. در سال ۱۳۵۷ پس از بازگشت به ايران از اعضای فعال کانون نويسندگان بود و البته در کنار شاملو يکی از پايدارترين طرفداران اخراج اعضای حزب توده از کانون نويسندگان ايران.

غلامحسين ساعدی در فروردين ۱۳۶۱ پس از مدتی زندگی در اختفاء از بيم جان در تبعيدی ناخواسته مقيم پاريس شد.

در آنجا هم با جمعی از اعضای ديگر کانون نويسندگان که به تبعيد رفته بودند، کانون نويسندگان در تبعيد را تشکيل داد.

ساعدی چون غريبه ای از خود دور افتاده در غربت غرب دوباره خودنويسنده اش را بازيافت. اما ديگر جسم با او همراهی نمی کرد.

ساعدی پس از تحمل يک دوره سخت بيماری،در 50 سالگی در سحرگاه دوم آذر ۱۳۶۴ در اثر خونريزی داخلی در بيمارستان سنت آنتوان پاريس درگذشت و چند روز بعد در پرلاشز به خاک سپرده شد.

يک دور تمام در زندگی غلامحسين ساعدی

اسماعيل جمشيدی روزنامه نگاری که سرنوشت نويسندگان و زندگينامه آنان يکی از شاخه های اصلی کار حرفه ای و گزارشگری او را تشکيل می دهد، در تازه ترين کارش در اين زمينه به نام " گوهر مراد و مرگ خود خواسته " به ساعدی پرداخته است. پيشتر او درباره صادق هدايت، حسن مقدم، صمد بهرنگی و ذبيح الله منصوری نوشته است اما به نظر می رسد که کار تازه او درباره ساعدی از دقت و پختگی و سنجيدگی بيشتری بهره مند است.

در گوهر مراد که اسم مستعار ساعدی هم بود، خواننده با دوران های مختلف زندگی ساعدی آشنا می شود. نويسنده پس از مقدمات از دوره کودکی او آغاز می کند. ساعدی درخانواده ای پر جمعيت به دنيا آمد. ده عمو و هفت عمه داشت. اين عموها و عمه ها هرکدام داستانی خاص خودشان داشتند. داستان يکی از عمه ها که وسواسی بود و تاثير بيشتری بر ساعدی گذاشت، جالب تر از ديگران است.

ساعدی در جو فرقه دمکرات در تبريز بزرگ شد و يکی دو کلاس به زبان ترکی درس خواند. « کلاس چهارم ابتدايی قصه ماکسيم گورکی توی کتاب ما بود، قصه چخوف توی کتاب ما بود، مثال های ترکی و شعر صابر و... » به سازمان مخفی فرقه پيوست و عازم روستاها شد و عليه ارباب ها شعار داد. پيش از کودتا بنا به دستور فرقه، عليه مصدق شعار داد که بعدها بابت آن احساس گناه می کرد.

اين امر و مجموعه رفتارهای فرقه دمکرات و حزب توده سبب شد که ساعدی بعد از 28 مرداد تنها با کسانی دوستی خود را ادامه داد که از حزب توده و فرقه دمکرات بريده بودند. دوستی او با جلال آل احمد هم از همين دست بود.

بعد از کودتای 28 مرداد، ساعدی به دانشکده پزشکی راه يافت. پيش از ورود به دانشکده پزشکی نوشتن را شروع کرده بود ولی از اين زمان کارش جدی تر شد. خودش گفته است:« اگر يک کتاب طبی می خواندم در عوض ده رمان هم همراهش بود ». پس از دوره دانشکده پزشکی به سربازی رفت اما برعکس همه ليسانسيه ها و دکترها که افسر وظيفه می شدند، به علت کارهای سياسی تنبيه و سرباز صفر شد.

در دهه 40 نوشته های او اعم از نمايشنامه و داستان جامعه هنری و ادبی را به خود جلب کرد و از نامداران عرصه نويسندگی ايران شد.

نمايشنامه های غلامحسين ساعدی در تاترهای تهران از سوی بهترين گروههای تاتر اجرا می شد؛ کتابهايش از سوی ناشران قاپيده می شد؛ و سينماگران داستان های او را جستجو می کردند تا از روی آنها فيلم بسازند.

شايد بتوان گفت که سينمای متفکر ايران با ساختن فيلم گاو توسط داريوش مهرجويی از روی داستان ساعدی آغاز شد.

موفقيت مثل آواری بر سرش ريخت. موسسه امير کبير به او پيشنهاد داد که نشريه ای منتشر کند. الفبای تهران که بعدها چندی نيز در خارج از کشور منتشر شد، حاصل همين پيشنهاد بود. در زندگی او يک دوره ديگر روزنامه نويسی هم ديده می شود که در آخرين ماههای حکومت شاه، با احمد شاملو در لندن و بر سر انتشار ايرانشهر گذشت.

ساعدی در سال 1353 به زندان افتاد و از اولين کسانی بود که کارش به مصاحبه تلويزيونی کشيد. برای آزاد شدن، او را وادار کردند که در يک مصاحبه تلويزيونی شرکت کند. از همين نوع که امروز نمونه هايش را با عزت الله سحابی، علی افشاری و سيامک پورزند می بينيم. مصاحبه ای که رضا براهنی را هم به آن واداشته بودند و از همان روزها و تجربه های اول، کسی آن را باور نداشت.

در دوران انقلاب از فعالان پر حرارت کانون نويسندگان و عضو هيات دبيران اين کانون بود. پس از انقلاب مثل ديگر همگنان از انقلاب سرخورده شد. مقالات و داستان هايی نوشت و تحت پيگرد قرار گرفت و سرانجام جلای وطن کرد و در غربت که از طاقت او بيرون بود، درگذشت.

کتاب گوهر مراد جمشيدی يک دور تمام در زندگی ساعدی می زند و جستجوی همه جانبه ای را در شرح حال اين نويسنده شهير پيش می برد.

جمشيدی برای اينکه کار خود را به سامان برساند، به مطالعه و تحقيق و مصاحبه های بسياری دست می زند و علاوه بر اينها سعی می کند تا هيچ نوشته و مطلبی درباره ساعدی از چشم او پنهان نماند. چنين است که خواننده در اين کتاب به بسياری از مطالبی بر می خورد که ديگران درباره ساعدی نوشته اند. از آن جمله برخی نوشته های داريوش آشوری و هما ناطق که در بيان احوالات سالها و روزهای آخر زندگی ساعدی بسيار روشن کننده است.

نمايش فيلم كمال الملك

2005-11-23T10:59:00.000-05:00

زمان :جمعه۲۵ نوامبرساعت۶:۳۰ بعد از ظهر

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت، طبقه زير زمين

G0103اتاق

كارگردان: علي حاتمي
فيلم نامه نويس: علي حاتمي
مدير فيلمبرداري: مهرداد فخيمي
صدا: ايرج حقيقي، منوچهر رياحي
طراح صحنه: ولي الله خاكدان، علي حاتمي
عكس: عزيز ساعتي
تدوين گر: موسي افشار، روح الله امامي
موسيقي: فرهاد فخر الديني
طراح گريم: جلال معيريان
بازيگران: جمشيد مشايخي، عزت الله انتظامي، علي نصيريان، داود رشيدي، محمد علي كشاورز، پرويز پور حسيني، هوشنگ بهشتي، سيروس ابراهيم زاده، سروش خليلي، جهانگير فروهر، اسماعيل محمدي، عباس مختاري، محمد ورشوچي، منوچهر حامدي، اكبر دودكار، احمد اميري، احمد فيضي، ليلا حاتمي

راز ما با ديو

2005-11-22T10:06:00.000-05:00

مسعود بهنود

دلم گرفت از اين روزگار بی بنياد. م.آزاد شاعر ما، شاعر دل ما، در بيمارستانی در تهران درد می کشد. آزاد با درد بيگانه نيست، اما چنين سرنوشتی وقتی با گزارش همسر دردمندش در پی دارو همراه شود، جا دارد سنگ از اين حديث بنالد. محمود مشرف آزاد تهرانی که شما به نام م. آزاد می شناسيدش مرا استاد، شاعر دل، محرم و هميشه دردمند بود.

در کلاس پنجم ادبی بودم و به کلاس نمی رفتم چون روزنامه نگار شده بودم و به خيال خودم معلمان ادبيات که ادبيات روز را نمی شناختند چيزی نداشتند به ما هديه کنند. در اول سال مبصر می شدم تا بتوانم نرفتنم را از مدير و مدرسه پنهان کنم. شبی مجتبی مهدوی برادرم رسيد که معلم ادبيات تازه ای رسيده که هم شاگردان و هم معلمان سربه سرش می گذارند و از قبيله ديگران نيست. از سر کنجکاوی رفتم به کلاس. ديدم لاغر مردی در هيات مردان جنوبی با کلاهی بر سر در سر کلاس است و اين همکلاسی های چموش من به او رکاب نمی دهند. چند کلامی گفت. صدايم کرد، لابد خيلی مغرور به اقتضای نادانی جوانی رفتم پای تخته. گفت از صادق هدايت چيزی می دانی. نگاهی کردم انگار که تو چه می دانی. گفت جند کلمه ای برايمان بگو. گفتم آقای مشرف چه بگويم. گفت انگار داری برای عده ای خارجی درباره هدايت می گوئی. من اتفاقا حضور ذهن داشتم چون همان روزها درباره شخصيت های زن در داستان های هدايت چيزکی گرد آورده بودم. پس شروع کردم. ساعتی شايد گذشت. ناگهان نگاهش کردم در آخر کلاس نشسته بود و می گريست. وقتی از تنهائی هدايت گفتم. از اين که کسی حالش نمی دانست. باری کلاس تمام شد. با او گفتگوکنان آمدم از مدرسه بيرون. در کنار ميدان نزديک بساط روزنامه فروشی بود به من گفت تو که علاقه و استعدادی داری مجلات جدی بخوان. هنوز به او بدگمان بودم. فکر کردم می گويد يغما مثلا. اما گفت آرش. آرش طاهباز در آن سال ها – اوايل دهه چهل – اميد ادبيات نو بود. به خنده گفتمش شما هم می خوانيد. گفت در اين شماره چيزکی نوشته ام درباره هدايت. باورم نمی شد. مجله را از روی پيشخوان برداشتم و گفتم کجا. اشاره کرد که نامم م. آزاد است. از اتفاق من هم در همان شماره چيزکی نوشته بودم م. بهنود بود. او بيش تر حق داشت تعجب کند. شديم رفيق راه. و در همه اين سال ها شاعر گل باغ آشنائی را رها نکردم.

آن ها که مرا می شناسند می دانند که گاه به گاه زمزمه می کنم: گل باغ آشنائی گل من کجا شکفتی/ که نه سرو می شناسد، نه چمن سراغ، نه بنفشه ای، نه بوئی، نه نسيم گفتگوئی... شعرهای آزاد برای کودکان، نشان از ذهن ساده و انسانی او دارد.

دو سه سالی از آن شاگرد و معلمی ما گذشته بود که در مجله بامشاد شاملو نقدی نوشتم به نقد آزاد درباره نمايشنامه آی با کلاه ساعدی. از شدت علاقه به دکتر ساعدی و داوود رشيدی، و به اقتضای تندی جوانی رعايت استادی او را نکرده بودم. شاملو هم شيطنت کرد و موقع ويراستاری تعبير"وطواط وار" را با اشاره به قد و قواره شاعر بر نوشته من افزود. آزاد درسم داد و در پاسخش نوشت اين از آن مبصر کلاس پنجم ادبی بعيد بود. راست می گفت. حالا از تصورش که در بيمارستان درد می کشد به دردم. نيستم که به بيمارستان بروم. تصويرش را در عکس خانم مريم زندی در نظر دارم با آن شلختگی نشسته در کنار دوچرخه اش. بايد در دلم و از همين دور مانند دعائی بخوانم: گل من تو راز ما را به کدام ديو گفتی/ که بريده شاخه مهر و شکسته شيشه دل... از بچه خواستم به بيمارستان بروند و شاخه گلی از سوی اين شاگرد ناخلف بر بالينش بگذارند. گرچه مرا چيز ديگری می خواند به مهر...

مرگ يك پاسدار فرهنگ ملى

2005-11-20T18:04:00.000-05:00

محمدعلى سپانلو( )

مرگ منوچهر آتشى بزرگ ترين ضايعه اى است كه ادبيات ايران و زبان فارسى پس از درگذشت شاملو متحمل مى شود. او، محيط بر تاريخ و زبان و آگاه از سرگذشت ملتش، نقش انكارناپذيرى در اشاعه شعر جديد، تفكر جديد، تعميم و آموزش ادبيات خلاقه، همپا با رشد ادبيات جهانى داشت. طى نيم قرن شاعرى، صفت برجسته كارش اين كه همواره نوشت و سرود و تا آخرين هفته هاى حياتش خط متكاملى را پيمود. اما چگونه مى توان در فشار فاجعه، يادگارهاى رفاقتى طولانى را كه چون سيلاب از مخيله اين دوست به جا مانده مى گذرد نظم داد و چند نكته اساسى را در زمينه ابداعات بى نظيرش در عالم شاعرى برشمرد؟ زير نگاه آتشى هر چيز به ظاهر مرده و فراموش ناگهان به طرز شگفت انگيزى زندگى مى يافت. ما مى توانيم در ازدحام خروشنده تصويرهايش ناگهان ببينيم كه ارتش ناپلئون چگونه از رود دانوب مى گذرد، مژه هاى گل آلود سربازان در دود تفنگ هاى سرپر به هم فشرده مى شود و هماهنگ با پيشروى سربازان پاهاى دراز نت ها تا زانو در آب است؛ سمفونى «اروئيكاى» بتهوون هماهنگ با تلاش گام ها و دست هايى شكل مى گيرد كه توپخانه سنگين و سواره نظام را از عرض رودخانه مى گذرانند، ارتشى كه مبشر سه اصل آزادى _ برابرى _ برادرى است رهسپار فتح پايتخت زورمندترين ارتجاع آن روزگار شده است. آنگاه چشم آتشى آينده را مى بيند، همان طور كه بتهوون كه سمفونى قهرمانى را در ستايش انقلاب كبير و شخص ناپلئون ساخته بود، هنگامى كه دريافت فرمانده محبوب او به يك ديكتاتور جهانگشا بدل شده سمفونى اش را پس گرفت، آتشى شهادت مى دهد كه در كشاكش فتح وين، امواج دانوب پيانوى بتهوون را با خود برد و غرق كرد. به گلدانى سفالى با نقش سرباز هخامنشى بر آن مى نگريم و ناگهان با حركت سر آن سرباز، چكيده تاريخ ايران در يك رشته صحنه دراماتيك، با جمله بندى شگرف شعرى آتشى، روايت مى شود. آن روستامرد دشتستانى كه ده تير نارفيقان چون ده شقايق سرخ بر سينه اش گل داد، در سال آب و در زير ابر انبوه براى انتقام بازمى گردد و داستانش را در ترانه هاى شتربانان به يادگار مى گذارد. پل بروكلين و گفت وگوى دو جوان سياه پوست كه از فراز پل، اتومبيل رهاشده اى را تماشا مى كنند كه آرام آرام در شن و ماسه كنار رود «هادسن» فرو مى رود. چه ماديان سفيد زيبايى! و بالاخره مرگ كه در آخرين شعرهاى آتشى لباس سبز اتاق عمل را پوشيده، اما از آن همه تبعيض و بى عدالتى كه در ذات شغل اوست، دلتنگ است. منوچهر آتشى به شعر فارسى زبانى داد كه از سويى ريشه در حماسه هاى سترگ ملى داشت و از سوى ديگر ريتم ها و نواهاى محاوره مردم را منعكس مى كرد. شاعر كه جهانى مى انديشيد، اما هيچ گاه از يادآورى زادگاهش بوشهر و دشتستان بازنماند. شعر آتشى بزرگترين معرف بوشهر و دشت به مردم ايران بود. سى و پنج سال پيش نخستين بار اصطلاح «شعر اقليمى» را در توصيف اثر آتشى به كار بردم و نوشتم: «فصلى بزرگ و ارواحى بزرگ بر اقليم شعر آتشى حاكمند... او صاحب يك رمانتيسم مردانه است كه مى توان گاهى او را با «هوگو»ى بزرگ در كتاب «عقوبت ها» قياس كرد. به خاطر مهارت دقيق و حساسيت اقليمى اش در شعر، به خاطر لياقت و استعدادش در فرماسيون، شاعرى است خدمتگزار و پاسدار فرهنگ و وجدان ملى.» و در اين لحظه مى دانم دست كم يك قرن بايد بگذرد تا شايد ادبيات فارسى فرزندى همچون آتشى بزايد. شاعرى كه به قدرت واژگان ما را به تماشاى چشم اندازهايى برد كه كشف پيچيده ترين و دلكش ترين سايه روشن هاى زندگى انسان و عروج و اعتلاى روح و جان بود. پس درگذشت آتشى را به تمامى مردم ايران تسليت مى گويم.

منوچهر آتشي - شاعر معاصر - امروز در تهران درگذشت

2005-11-20T10:54:00.000-05:00

اين شاعر معاصر پس از جراحي كليه در بيمارستان سينا بستري و به‌خاطر ناراحتي قلبي به بخش ccu منتقل شده و تحت مراقبت‌هاي پزشكي بود.

به گزارش خبرنگار بخش ادب خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، حال وي از حدود ساعت 13:20 رو به وخامت نهاده بود و طبق اعلام پزشك معالج، حدود ساعت 14 درگذشت.

منوچهر آتشي ـ شاعر و مترجم - دوم مهرماه سال 1310 در دهرود دشتستان متولد شد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در بوشهر به پايان رسانيد و به خدمت دولت درآمد. مدتي آموزگار فرهنگ بود و سپس در سال 1339 به تهران آمد و در دانشسراي عالي، به تحصيل پرداخت. او در مقطع كارشناسي رشته‌ي زبان وادبيات انگليسي، فارغ‌التحصيل شد و در دبيرستان‌هاي قزوين، به امر دبيري پرداخت.

آتشي از سال 1333 انتشار شعرهايش را شروع كرد و در فاصله‌ي چند سال توانست در شمار شاعران مطرح معاصر درآيد. نخستين مجموعه‌ي شعر او با عنوان “آهنگ ديگر” در سال 1339 در تهران چاپ شد و پس از اين مجموعه، دو مجموعه ديگر با نام‌هاي “آواز خاك” (تهران، 1347) و ”ديدار در فلق” (تهران 1348) از او انتشار يافت. جز اين مجموعه‌هاي شعر، داستان “فونتامارا” اثر ايگناتسيو سيلونه را هم به زبان فارسي ترجمه كرد كه در سال 1348 به‌وسيله سازمان كتاب‌هاي جيبي انتشار يافت.

علاوه بر مجموعه‌هاي ”وصف گل سوري” (1367)، ”گندم و گيلاس” (1368)، ”زيباتر از شكل قديم جهان” (1376)، ”چه تلخ است اين سيب” (1378) و ”حادثه در بامداد” (1380)، ترجمه‌ي آثاري چون دلاله (تورنتون وايلدر) و لنين (ماياكوفسكي) نيز در كارنامه‌ي ادبي آتشي به‌چشم مي‌خورد.

پرسش
اين ابرهاي سوخته سوگوار
تابوت آفتاب را به كجا مي برند ؟
اين بادهاي تشنه هار و حريص وار
دنبال آبگون سراب كدام باغ
پاي حصارهاي افق سينه مي درند ؟
اكنون درخت لخت كوير
پايان نااميدي
و آغاز خستگي كدامين مسافر است ؟
مرغان رهگذر
مرگ كدام قاصد گمگشته را
از جاده هاي پرت به قريه مي آورند ؟
اي شب !‌ به من بگو
اكنون ستاره ها
نجواگران مرثيه عشق كيستند
هنگام عصر بر سر ديوار باغ ما
باز آن دو مرغ خسته چرا مي گريستند ؟

به مناسبت سالروز قتل بي رحمانه استاد ومحقق موسيقي اصيل سيد خليل عالينژاد

2005-11-17T23:55:00.000-05:00

فردا ۲۷ آبان سالروز قتل بي رحمانه استاد ومحقق موسيقي اصيل سيد خليل عالينژاد است، بي مناسبت نديدم كه با مروري بر زندگي ايشان از زبان شاگردان و دوستانشان و آشنا شدن با ابعاد شخصيتي ايشان ، ياد و خاطره اين ماندگار ديار عشق و عرفان را گرامي بداريم.

در زير مختصري از زندگي پر بار اين استاد را به نقل از سايت يارسان مي خوانيد براي خواندن مطالب بيشتر اينجا را كليك كنيد

سيد خليل عالي نژاد در سال 1336 در صحنه کرمانشاه متولد شد . پدرش مرحوم سيد شاهمراد ، تنبور مي نواخت سيد خليل مشق تنبور را به تشويق مادر با سيد نادر طاهري آغاز کرد و بعد از 2 سال نزد سيد امرالّه شاه ابراهيمي رفت همچنين از درويش امير حياتي بهره برد . بعدها به محضر استاد عابدين خادمي راه يافت و از گنجينه پنهان در سينه آن مرحوم بهره مند شد . همزمان سرپرستي گروه تنبور نوازان صحنه را به عهده گرفت . در اواخر دهد 50 استاد عالي نژاد در رشته موسيقي دانشگاه هنر فارغ التحصيل شد . او بر رديف موسيقي دستگاهي ايران تسلطي کافي داشت . سيد خليل صداي گرمي داشت و آواز را از مکتب مرحوم استاد ميرزا حسين خادمي آموخته بود . از مرحوم نادر نادري دف آموخت و تار را از کيخسرو پور ناظري ، نواختن تارش شيوه نوازندگي مکتب برومند نزديک بود . و پرده گيري هاي زيبايش و مضراب شمرده و جمله بندي هايش در سه تار ساز مرحوم يوسف فروتن را به ياد مي آورد . استاد همچنين علاوه بر نوازندگي تنبور به ساخت تنبور نيز پرداخته است . تنبورهاي او با مهرشيدا و قلندر موجود است . اوايل دهه 60 گروه تنبور شمس به سرپرستي پورناظري تشکيل شد و عالي نژاد به جمع اين گروه پيوست . حاصل همکاري با تنبور شمس تکنوازي و جواب آواز ماندگار سيد خليل در کاست « صداي سخن عشق » بود که با صداي ناظري انتشار يافت . در اواسط دهه 60 سيد خليل خود « گروه بابا طاهر » را تشکيل داد و اعضاي گروه باباطاهر کاستي بيرون دادند به نام زمزمه قلندري ، در اواخر دهه 60 به خواست مرحوم عبادي براي شرکت در مراسم خاکسپاري او به تهران آمد و ماندگار شد. او علاوه بر خوانندگی و تنبور نوازی سه تار هم می نواخت ودستی چیره بر آن داشت.سال 1376که به جشنواره موسیقی حماسی آمد و زیر بغل استاد وپیر مرادش درویش امیر حیاتی را گرفت وواو را به صحنه تالار اندیشه آورد تا هنرش را عرضه بدارد.وخودش نیز در بخشی از برنامه مقام های سوار سوار –سماع رقم چهارم –جلوشاهی – وخان امیری رااجرا کرد و زیبایی کارش در آن بود که ماهور ایلامی وعالی مکان هی رابرای اولین بار عرضه نمود که هنر اجرایش مورد تشویق تماشاگران قرار گرفت.

سالهاي ماندگاري او در تهران منجر به تأليف کتاب « تنبور از دير باز تاکنون » شد . سالهاي ماندگاري او در تهران سالهاي ملال آور او نيز محسوب مي شود . تا آنجا که ترک وطن کرد و به سوئد مهاجرت کرد . در 27 آبان 1380 دور از ديار در شهر گوتنبرگ سوئد به قتل رسيد و تن عزیزش رامثله کردند وخانه وجسم بی جانش رابه آتش کشیدند

به مناسبت سالروز تولد نيما يوشيج پدر شعر نو

2005-11-14T10:23:00.001-05:00

علي اسفندياري (نيما) در پاييز سال 1315 هـ .ق، در دهكده ي دورافتاده ي يوش مازندران به دنيا آمد. پدرش ابراهيم خان اعظام السلطنه مردي شجاع و آتشي مزاج از افراد يكي از دودمانهاي قديمي مازندران محسوب ميشد و در اين ناحيه به كشاورزي و گله داري مشغول بود.نيما دوره طفوليت را در دامان طبيعت شبانان و ايلخي بانان گذراند كه به هواي چراگاه، به نقاط دور، ييلاق و قشلاق ميكنند و شب بالاي كوه ها به دور هم جمع ميشوند و آتش ميافروزند. او بعدها از سراسر دوران كودكي، به گفته خودش، جز زد و خوردهاي وحشيانه و چيزهاي مربوط به زندگي كوچ نشيني و تفريحات ساده در آرامش يكنواخت و كور و بيخبر از همه جا، چيزي به خاطر نداشت.نيما خواندن و نوشتن را در زادگاه خويش نزد آخوند ده آموخت. ميگويد : او- آخوند مرا در كوچه باغها دنبال ميكرد و به باد شكنجه ميگرفت. پاهاي نازك مرا به درختهاي ريشه و گزنه دار ميبست و با تركه هاي بلند ميزد و مرا مجبور ميكرد به از بر كردن نامه هايي كه معمولاً اهل خانواده ي دهاتي به هم مينويسند و خودش آنها را به هم چسبانيده و براي من طومار درست كرده بود. دوازده سال داشت كه با خانواده اش به تهران آمده و پس از گذراندن دوره ي دبستان براي فرا گرفتن زبان فرانسه به مدرسه ي سن لوئي رفت. در مدرسه خوب كار نميكرد و تنها نمرات نقاشي و ورزش به دادش ميرسيد. سالهاي اول زندگي مدرسه اش به زد و خورد با بچه ها گذشت. هنر او خوب پريدن و فرار از محوطه مدرسه بود، اما بعدها در مدرسه مراقبت و تشويق يك معلم خوش رفتار كه نظام وفا، شاعر به نام باشد، او را به خط شعر گفتن انداخت.در آن هنگام جنگ بين الملل اول ادامه داشت و نيما ميتوانست اخبار جنگ را به زبان فرانسه بخواند. در ابتدا به سبك معمول قديم و مخصوصاُ به سبك خراساني شعر ميساخت. اما آشنايي به زبان فرانسه و ادبيات آن زبان راه تازه اي در پيش چشم او گذاشت. ثمره ي كاوش هاي وي در اين راه ، بعد از جدايي از مدرسه و گذرانيدن دوران دلدادگي، بدانجا انجاميد كه ممكن است در منظومه ي افسانه ي او ديده شود.نيما تابستانها به زادگاه خود ميرفت و اين كاري بود كه بعدها هم ترك نكرد و تا آخر عمر ادامه داد. در جواني به دختري دل باخت ولي چون دلبر به كيش دلداده نگرويد، پيوند محبت گسيخت و شاعر كه در عشق نخستين شكست خورده بود، با يك دختر كوهستاني به نام صفورا آشنا شد. پدر نيما ميل داشت كه او با صفورا ازدواج كند ولي صفورا حاضر نشد به شهر بيايد و در قفس زندگاني شهري زنداني شود و ناگزير از هم جدا شدند.نيما ديگر او را نديد و مدتها انديشه ي عشق بر باد رفته خاطر پريشان او را به خود مشغول ميداشت. شاعر جوان براي رهايي از خيال صفورا به سراغ دانش و هنر رفت. بيشتر اوقات به حجره ي چاي فروشي شاعر، حيدر علي كمالي، ميرفت و در آنجا به سخنان ملك الشعراي بهار، علي اصغر حكمت، احمد اشتري و ديگر گويندگان و دانشمندان عهد خود گوش فرا ميداد و زمينه شعر و هنر خود را مهيا ميساخت.انقلابات سالهاي 1339 و 1340 هـ .ق، شاعر را به كناره گيري و دوري از مردم و هنر خود وادار كرد. ولي در ميان جنگها و سركوهها، طبيعت، هواي آزاد و انزوافكر و نيت شاعر را تقويت و تربيت كرد و نوبت آن رسيد كه او دوباره به هنر خود بازگردد و يك نغمه ي ناشناس نو تر از آن چنگ باز شود.شاعر چند صفحه از منظومه افسانه را كه به استاد نظام وفا تقديم كرده بود، با مقدمه ي كوچكي در قرن بيستم، در روزنامه ي دوست شهيد خود ميرزاده ي عشقي كه او را به واسطه ي استعدادي كه داشت با خود هم عقيده كرده بود، انتشار داد.افسانه گرچه حد فاصلي بود بين شلاقهاي توفاني مشروطيت و ادب قديم و دنيايي كه نيما بعدها به ايجاد آن توفيق يافت، اما به حد كافي دنياي ادبيات آن زمان را خشمگين كرد.در آن زمان از تغيير طرز اداي احساسات عاشقانه به هيج وجه صحبتي در ميان نبود. ذهن هايي كه با موسيقي محدود و يكنواخت شرقي عادت داشتند، با ظرافتكاريهاي غير طبيعي غزل قديم مأنوس بودند. يكسر براي استماع آن نغمه از اين دخمه بيرون نيامد. افسانه با موسيقي آنها جور نشده بود. عيب گرفتند و رد شد. ولي منصف آن ميدانست كه اساس صنعتش به جايي گذارده نشده است كه در دسترس عموم واقع شده باشد و حتي خود او هم وقت مناسب لازم دارد تا يك دفعه ي ديگر به طرز خيالات و انشاي افسانه نزديك شود. معهذا اثر پايي روي اين جاده ي خراب باقي ماند. فكر آشفته عبور كرد و از دنبال او ديده ميشد كه زير اين ابر سياه ستارهاي متصل برق ميزند.
بعدها يك قسمت از منظومه محبس كه طرز وصف و مكالمه را در مقابل افكار ميگذاشت، در منتخبات آثار معاصر منتشر شد.در سال 1345 هـ . ق (اسفند ماه 1305) دفترچه اي از اشعار نيما كه منظومه ي خانواده ي سرباز و سه قطعه كوتاه ( شير، انگاسي و بعد از غروب) در آن بود، منتشر شد. اين كتاب ميدان هياهوي بدبختيهايي بود كه خوشبختها از فرط خوشحالي و غرور آنها را فراموش كرده بودند و شعرهاي آن، كه سالها در ساختن آنها دقت و مطالعه شده بود، داوطلبهاي اين ميدان جنگ بودند، داوطلبهايي كه اسير نميشوند و غلبه ي كامل نصيب آنها خواهد شد.شاعر به خود ونتيجه كار خود اطمينان داشت. اول پيش خود فكر كرده بود كه هر كس كار تازه اي ميكند سرنوشت تازه اي هم دارد. او به كاري كه ملت به آن محتاج بود اقدام كرده بود.وفات نيما در روز پنجشنبه 16 دي ماه 1338 هـ . ش ، به علت ابتلاي به بيماري ذات الريه اتفاق افتاده است. روحش شاد و يادش گرامي باد

منبع : هفت كتاب نيما يوشيج ، انتشارات اميد فردا ، چاپ اول ، سال 83

در زير شعر "آي آدمها" يكي از زيباترين اشعار نيما را مي خوانيد
آي آدمها كه بر ساحل نشسته شاد و خندانيد!

يكنفردر آب دارد مي سپارد جان.

يك نفر دارد كه دست و پاي دائم‌ ميزند

روي اين درياي تند و تيره و سنگين كه مي‌دانيد.

آن زمان كه مست هستيد از خيال دست يابيدن به دشمن،

آن زمان كه پيش خود بيهوده پنداريد

كه گرفتستيد دست ناتواني را

تا تواناييّ بهتر را پديد آريد،

آن زمان كه تنگ ميبنديد

بركمرهاتان كمربند،

در چه هنگامي بگويم من؟

يك نفر در آب دارد مي‌كند بيهود جان قربان!

آي آدمها كه بر ساحل بساط دلگشا داريد!

نان به سفره،جامه تان بر تن؛

يك نفر در آب مي‌خواند شما را.

موج سنگين را به دست خسته مي‌كوبد

باز مي‌دارد دهان با چشم از وحشت دريده

سايه‌هاتان را ز راه دور ديده

آب را بلعيده درگود كبود و هر زمان بيتابش افزون

مي‌كند زين آبها بيرون

گاه سر، گه پا.

آي آدمها!

او ز راه دور اين كهنه جهان را باز مي‌پايد،

مي زند فرياد و امّيد كمك دارد

آي آدمها كه روي ساحل آرام در كار تماشاييد!

موج مي‌كوبد به روي ساحل خاموش

پخش مي‌گردد چنان مستي به جاي افتاده بس مدهوش

مي رود نعره زنان، وين بانگ باز از دور مي‌آيد:

-"آي آدمها"...

و صداي باد هر دم دلگزاتر،

در صداي باد بانگ او رهاتر

از ميان آبهاي دور و نزديك

باز در گوش اين نداها:

-"آي آدمها"...

نمايش فيلم گل يخ

2005-11-09T13:17:00.000-05:00

زمان :جمعه۱۱ نوامبرساعت۶:۳۰ بعد از ظهر

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت، طبقه زير زمين

G0103اتاق

نويسنده و كارگردان: كيومرث پوراحمد
تهيه كننده: سيدغلامرضا موسوي
بازيگران: محمدرضا گلزار، الناز شاكري دوست، ويشكا آسايش، گوهر خيرانديش، آلما اسكويي، مهدي صباغي، بابك نوري، فريده سپاه منصور
مدير فيلمبرداري: امير كريمي
تدوين: كيومرث پوراحمد
موسيقي: فردين خلعتبري
خواننده: حامي
بازيگردان: گلاب آدينه
طراح صحنه و لباس: محمدهادي فدوي
طراح چهره پردازي: مهري شيرازي
عكاس: اردشير شليله

نمايش كنسرت سيما بينا با گروه بانوان در آلمان و نمايش فيلم شارلاتان

2005-10-25T20:32:00.000-04:00

اين هفته علاوه بر نمايش فيلم ، به مناسبت كنسرت سيما بينا و گروه بانوان در اتاوا قسمتهائي از كنسرت اين گروه درآلمان در قست اول برنامه نمايش داده مي شود و سپس دوستان مي توانند فيلم شارلاتان را نمايش كنند

ضمنا بليط كنسرت نيز درطول برنامه در دسترس علاقندان قرار خواهد گرفت

صندوقي براي كمك به راديو نماشوم نيز در نظر گرفته شده است كه دوستان مي توانند از اين طريق خود را در ادامه برنامه هاي شنيدني راديو نماشوم سهيم نمايند

زمان :پنج شنبه ۲۷اكتبرساعت۷:۰۰ بعد از ظهر

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت، طبقه زير زمين

H0104اتاق

نويسنده و کارگردان: آرش معيريان تهيه كننده: عبدالله عليخاني، حسن فرح بخش تدوين: آرش معيريان مدير فيلمبرداري : مجتبي رحيمي موسيقي: فردين خلعتبري طراح صحنه و لباس: حسين مجد
بازيگران : امين حيايي، شقايق فراهاني، جواد رضويان، ليلا بوشهري، ارژنگ اميرفضلي، انوشيروان نعيمي، سحر آربين، حسين شهاب، اميرحسين صفي ياري و مهران غفوريان

كنسرت سيما بينا وتهيه بليط در دانشگاه

2005-10-16T23:33:00.000-04:00

همانطور كه دوستان مي دانند سيما بينا و گروه بانوان، ۵ نوامبر كنسرتي در Alumni Theatre دانشگاه اتاوا برگزار مي كنند. دوستان مي توانند بليط اين كنسرت را با مراجعه به اتاق B207 ساختمان CBY تهيه نمايند.

مبلغ بليط ۳۰ دلار مي باشد كه دوستان دانشجو با در دست داشتن كارت دانشجوئي در روز كنسرت ۵ دلار تخفيف را دريافت مي كنند
به دوستاني كه قصد شركت در اين كنسرت را دارند توصيه مي شود كه هر چه زودتر اقدام به خريداري بليط كنند، چرا كه پيشبيني مي شود با توجه به تعداد محدود بليط ها، بسيار سريع تمام شود

انتخابات ايسائوونمايش فيلم دايره

2005-10-13T13:08:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
G0103آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه ۱۴ اكتبر ساعت۸:۰۰ بعد از ظهر

كارگردان: جعفر پناهي
فيلمنامه: كامبوزيا پرتوي (بر اساس طرحي از جعفر پناهي)
مدير فيلمبرداري: بهرام بدخشاني

Outdoor BBQ event + 2005 executive election

2005-09-06T17:17:00.000-04:00

Event: BBQ + 2005 executive election

Place: Britannia Park (Ottawa's oldest and largest park)

Date: Saturday September 10 2005

Time: 11 am-sunset

Cost: $5 all u can eat

Menu: bbq Halal chicken and hotdogs, soft drinks, chips, cookies, tea, watermelon, etc?

Possible activities: volleyball, soccer, badminton, swimming (Britannia beach is nearby), Ghelyoon, Backgammon, chess, Frisbee? (Please bring any of the above game items you have)

Weather condition on Saturday*: max 23degrees, min 10 cloudy periods

What to bring: $5 cash, any other food or entertainment stuff you wish

please write your name as a comment to register for the picnic

س 10 سال ديگر، خزر بي‌خزر

2005-09-03T18:20:00.000-04:00

شمارش معكوس نابودي خزر آغاز شده و به اعتقاد كارشناسان، اين بزرگترين درياچه جهان تنها 10 سال ديگر زنده است.

تهران- ميراث خبر
گروه فرهنگ: هستي پودفروش: آلودگي هاي شيميايي درياي خزر، برخي كارشناسان را وا داشته تا شمارش معكوس از بين رفتن خزر را آغاز كنند. برخي معتقدند كمتر از يك دهه به پايان عمر اين دريا مانده است.
«حسن احمد پور»، دبير شبكه زيست محيطي گيلان و مدير عامل مدير شبكه سبز اين استان، زمان از بين رفتن درياي خزر را 5 سال اعلام كرد.
«وضعيت درياي خزر به هيچ وجه مساعد نيست. تقريبا تمام فاضلاب هاي انساني كشور به رودخانه هايي ريخته مي شود كه در انتها به درياي خزر مي ريزند. تنوع زيستي در درياي خزر بي مانند است اما اين تنوع دوامي نخواهد يافت. نابودي گياهان و موجودات زنده هر لحظه اين درياچه را تهديد مي كند.»
وضعيت سواحل كشورهاي تازه استقلال يافته روسيه مانند آذربايجان بحراني تر از ايران است. سواحل اين كشورها با آلودگي هاي نفتي زيادي مواجه است. هنوز مسافران در سواحل ايران شنا مي كنند اما در آذربايجان آلودگي هاي نفتي چنان است كه شنا دراين محل ها قدغن اعلام شده. در تركمنستان و قزاقستان با آلودگي ها هسته اي مواجه هستيم البته اطلاعات ما در باره اين آلودگي هاي هسته اي كم است.
احمد پور مي گويد:«دفن زباله هاي هسته اي در كف دريا معزلي است كه كارشناسان كشورهاي مربوطه براي پنهان كاري اعلام مي كنند كه اين عمل با روش علمي انجام مي شود. اقدامات بايد سريع باشد هر لحظه كه اين اقدامات آغاز شود باز هم دير است. آينده اكوسيستم درياي خزر با تهديدي جدي روبروست.»
دريا خزر، به دليل خود پالايي و وجود مواد بيولوژيكي و نمك تا امروز زنده مانده است اما احمد پور معتقد است عدد و ارقام فاجعه اي را پيش بيني مي كند.
«زيباترين ساحلي كه چشم همه مسافران را مي نواخت تا چند سال ديگر به زشت ترين منطقه ايران تبديل مي شود.»
«اميد روشن»، معاون دفتر محيط زيست دريايي سازمان محيط زيست كشور، وضعيت بحراني درياي خزر را تكذيب كرد.
« مسئله فاضلاب ها و زبال هايي كه به دريا ريخته مي شود در اكثر سواحل دنيا مشكل ساز است. عوامل متعدد اكوسيستم دريا را تهديد مي كند.
تراكم جمعيت در سواحل و ريخته شدن فاضلاب ها و زباله ها از مسائلي است كه تمام دولت هايي كه مرز آبي دارند با آن مواجه هستند.
آلودگي درياي خزر گسترده نيست. در 5 كشور ساحلي خزر اين اتفاق مي افتد.
يكي از مشكلات بزرگ درياي خزر در حال حاضر گونه هاي مهاجم است. در اين باره تدابيري انديشيده شده است.
روشن، آلودگي هاي هسته اي درياي خزر را شايعه مي داند.« هنوز اطلاعات موثقي درباره آلودگي هسته اي درياي خزر وجود ندارد اما مطالعات به زودي آغاز مي شود.» او در جواب اينكه چرا دولت زودتر از اين زمان فكري براي نمونه برداري و مطالعاتي در زمينه آلودگي هاي هسته اي نكرده است گفت:« اين مطالعات آغاز شده است اما هنوز جواب آن اعلام نشده است.»
او درباره مقدار آلودگي ها در هر يك از كشورهاي ساحلي خزر گفت:« هر كدام از كشورها مشكلات خود را دارند. در مناطقي كه صنايع نفت و گاز وجود دارد اين آلودگي ها خطر بيشتري دارد.»

نابودی پاسارگاد به کارگردانی سیوند

2005-09-03T18:05:00.000-04:00

8سکانس برای نابودی پاسارگاد-

فواد خاک نژاد-این گزارش نه بهانه گیری ، نه مرثیه و نه التماس است . این گزارش تنها شکایتی از خودمان است که در مقابل نابودی یکی از عظیم ترین آثار کهن مان خاموش نشسته ایم . آری ، بزودی سدی ساخته خواهد شد تا نیمی از میراث ما را با خود ببرد . نام این غول را بخاطر بسپارید : سد سیوند .

1. اگر تا بحال به ایالات متحده سفر کرده باشید متوجه می شوید که این کشور به هیچ وجه دارای آثار باستانی نیست ( به خاطر تاریخ محدودش ) و شاید به جز آثاری بسیار محدود از سرخپوستان و شاید اینکاها چیز دندان گیر دیگری نصیب تاریخ دوستان این کشور نمی شود . لابد با خود می گویید این توضیحات چه ربطی به تیتر گزارش دارد. اما نکته اینجاست : تنها قطب در آمد گردشگری آمریکا ( به جز خیابان های پر زرق و برق لس آنجلس ) دره ای عمیق است که غروبها در پایین آن مه ایجاد می شود و ابر بالا می آید . این دره که گراند کانیون (Grand Canyon ) نام دارد سالیانه 3 برابر پول نفت ایران در آمد دارد . دقت کنید : 3 برابر .

2. کسب و کار در ایران از طریق گردشگری چیزی غیر قابل وجود برای مسئولین مملکتی به شمار می آید . تا قبل از این گمان می کردم که درآمد پایین گردشگری ایران فقط به دلیل مسائل سیاسی است و این که مردم کشورهای دیگر ایران را به چشم یک کشور حامی تروریسم نگاه می کنند . اما تازه فهمیدم که آثار باستانی ایران از دید مسئولین ( متاسفم که این کلمه را به کار می برم ولی این عین واقعیت است ) در حد کشک است !

3.تیتر روزنامه (...) این است : دیدار رئیس جمهور با کابینه جدید . این خبر تیتر یک است و خبر دیگری دوست دارد از قسمت پایین روزنامه فریاد بکشد که ما ببینیمش . خبری که صدها بار بیشتر لیاقت داشت تا به جای آن موضوع خسته کننده تیتر یک شود . خبر این است : مقبره کوروش بزودی به زیر آب خواهد رفت .

4. آری داستان این است : در ادامه ی پیشرفت عمرانی کشور قرار است سدی با نام سیوند در حوالی منطقه ی باستانی دشت مرغاب احداث شود که با احداث این سد نه تنها محوطه ای باستانی در دشت مرغاب، بلکه آرامگاه کوروش و تخت جمشيد نیز به زیر آب خواهند و رفت و برای همیشه محو خواهند شد.

5.اما نکته ی خنده دار این است که هنوز مسئولین نمی دانند پس از آب گیری این سد چه آثار باستانی زیر آب می رود و کدامشان نجات پیدا می کنند . به عنوان مثال : آقای مرعشی ، رئیس سابق سازمان گردشگری گفته است که این سازمان جلوی سدسازی را نخواهد گرفت ، چون نمی توان سد سازی را فدای آثار فرهنگی و تاریخی کرد .

6.عده ای می گویند که تخت جمشید و پاسارگاد نابود نخواهند شد و فقط شاید با تغییر فضای رطوبتی به آنها آسیب رسانده شود . محمد حسن طالبیان مسئول سایت های پاسارگاد و تخت جمشید مساله ی نابودی تخت جمشید و پاسارگاد را کاملا منتفی می داند.

7. اما به راستی می شود در این برهه ی حساس به مسئولین اعتماد کرد؟ آیا می شود خیالمان از بابت محاسبه هایشان ( که اغلب هم مشکل داشته ) راحت باشد؟ تمام ترس من این است که روزی از خواب بلند شوم و رادیو اعلام کند که پاسارگاد به زیر آب رفت و سپس هم یکی از مسئولین از شنوندگان محترم ! عذر خواهی کند .

8.مساله ی تخت جمشید و پاسارگاد بحث بی ارزشی نیست که خیلی ساده از کنارشان بگذریم . نباید با آثاری چون پاسارگاد ریسک کرد . همه ی ما در این زمان وظیفه ی اعتراض دارید . اگر چون ما روزنامه نگارید در مقاله هایتان اعتراض کنید . اگر وبلاگ نویسید برای هم کامنت بگذارید و اگر هم در خانه می نشینید و دستتان به جایی بند نیست گوشی تلفن را بردارید و خودتان اعتراض را با خبر دادن به دوستانتان ابراز کنید و اگر تمدن کهن و آثار باستانی و تاریخ ایران برایتان دغدغه نیست که هیچ !

Iran MA

Information session for CUPE members (TA’s, RA’s, Lab monitors, Demonstrators, Tutors, markers, Proctors)

2005-08-31T15:21:00.000-04:00

Lecturer: Massoud Khazabi Chief Steward (Anglophone) of CUPE

Time: Friday, September 2th, 6:30 pm.

Locatione: SITE building, Room J0106

نمايش فيلم "طهران روزگار نو" (هزار دستان

2005-08-31T15:00:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
J0106آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه دوم سپتامبرساعت۸:۰۰ بعد از ظهر

كارگردان : علي حاتمي نويسنده : علي حاتمي
بازيگران
محمدعلي كشاورز
عزت الله انتظامي
زهرا حاتمي
داوود رشيدي
جمشيد مشايخي
جعفر والي
منصور والامقام
محمد مطيع
جهانگير فروهر
اسماعيل محمدي
نعمت الله گرجي
جمشيد لايق
محمد ورشوچي
اسماعيل محرابي
رقيه چهره آزاد

به یاد «فرهاد مهراد» در سالروز رفتن او

2005-08-30T20:38:00.000-04:00

گنجشکک اشی مشی

به یاد «فرهاد مهراد» در سالروز رفتن او -
گروه فرهنگی ، نگار گوهری – هشتم شهریور سومین سالروز خاموشی آوازه خوان شهیر ایرانزمین ، «فرهاد مهراد» است.

توی قاب خيس اين پنجره ها عکسی از جمعه غمگين می بينم
چه سياهه به تنش رخت عزا تو چشاش ابرای سنگين می بينم
داره از ابر سياه خون می چکه جمعه ها خون جای بارون می چکه

نفسم در نمياد، جمعه ها سر نمياد کاش می بستم چشامو اين ازم برنمياد
داره از ابر سياه خون می چکه جمعه ها خون جای بارون می چکه

عمر جمعه به هزار سال می رسه جمعه ها غم ديگه بيداد می کنه
آدم از دست خودش خسته می شه با لبای بسته فرياد می کنه
داره از ابر سياه خون می چکه جمعه ها خون جای بارون می چکه

جمعه وقت رفتنه موسم دل کندنه خنجراز پشت می زنه اونکه همراه منه
داره از ابر سياه خون می چکه جمعه ها خون جای بارون می چکه

این ترانه تنها یکی از جاودانه هایی است که شعر آن را شهیار قنبری ، آهنگ آن را اسفندیار منفردزاده و فرهاد خواند .

فرهاد درگذشت

سه سال پیش «فرهاد مهراد» ، خواننده و آهنگساز ايرانی که در ايران و در ميان هوادارانش

با اسم کوچکش يعنی فرهاد شهرت داشت پس از مدتی بيماری در سن 59 سالگی در پاريس درگذشت.

فرهاد از جمله معدود هنرمندان موسيقی پاپ بود که پس از انقلاب اسلامی ايران، در سال 1357، کشور را ترک نکردند.
ترانه وحدت ساخته اسفنديار منفردزاده با شعر سياوش کسرايی، از آثار اين خواننده ايرانی است که در اوايل انقلاب به اجرا در آمد.
در چند سال اخير نيز او در ايران چند برنامه هنری اجرا کرد و در آنها تعدادی از ترانه های گذشته اش را نيز به اجرا در آورد.
ترانه های فرهاد در دهه 50 شمسی با مضامين سياسی و اجتماعی در ميان جوانان کشور محبوبيت زيادی کسب کرد، از جمله ترانه های جمعه خونين، هفته خاکستری و کوچه ها (شبانه).
فرهاد که برخی منابع نام او را محمد صفار منتشری نوشته اند در سال 1321 در لنگرود به دنيا آمده بود.
او شيوه خاصی در خواندن بنا گذاشت که در سالهای دهه پنجاه نام او را بر سر زبانها انداخت.
معروف ترين ترانه او جمعه نام داشت که شعر آن را شهيار قنبری سروده بود و آهنگ آن کار اسفنديار منفرد زاده بود و اولين بار در فيلمی به نام خداحافظ رفيق خوانده شد. اين ترانه مدتها نزد جوانان آن دوره يک ترانه سياسی تلقی می شد و شيوه خواندن فرهاد هم به اين تصور دامن می زد.
بيماری فرهاد نوع پيشرفته "هپاتيت سی" بود که به کبد او صدمه زده بود. دکتر زالی از پزشکان معالج وی در تهران پيشتر گفته بود که حتی با پيوند کبد شانس زنده ماندن او حداقل 70 درصد است.

يه شب مهتاب

یه شب مهتاب ، ماه می‌آد تو خواب
منو می‌بره ، کوچه به کوچه
باغ انگوری ، باغ آلوچه،
دره به دره ، صحرا به صحرا،
اون جا که شبا، پشت بيشه‌ها
يه پری می‌آد ، ترسون و لرزون
پاشو می‌ذاره، تو آب چشمه
شونه‌می‌کنه، موی پريشون...

يه شب مهتاب، ماه می‌آد تو خواب
منو می‌بره، ته اون دره
اون‌جا که شبا، يکه و تنها
تک‌درخت بيد، شاد و پراميد
می‌کنه به ناز، دس‌شو دراز
که يه ستاره، بچکه مث
يه چيکه بارون، به جای ميوه‌ش
سر يه شاخه‌ش، بشه آويزون...

يه شب مهتاب، ماه می‌آد تو خواب
منو می‌بره، از توی زندون
مث شب‌پره، با خودش بيرون،
می‌بره اون‌جا، که شب سيا
تا دم سحر، شهيدای شهر
با فانوس خون، جار می‌کشن
تو خيابونا، سر ميدونا:
عمو يادگار! ، مرد کينه‌دار!
مستی يا هش‌يار، خوابی يا بيدار؟

* *
مست ايم و هش‌يار، شهيدای شهر!
خواب ايم و بيدار، شهيدای شهر!
آخرش يه شب ، ماه می‌آد بيرون،
از سر اون کوه ، بالای دره
روی اين ميدون، رد می‌شه خندون...
يه شب ماه می‌آد، يه شب ماه می‌آد ...

«یه شب مهتاب» (شهیدان شهر) دیگر ترانه ماندگار خوانده شده توسط فرهاد بود که احمد شاملو شاعر فقید کشورمان آن را سروده و اسفندیار منفرد زاده مانند اکثر آهنگ های فرهاد آن را تنظیم کرد.

زندگینامه فرهاد / از كوچيني تا پاريس

نهمين فرزند مرحوم رضا مهراد ،كاردار وزارت امورخارجه دولت ايران در كشورهاي عربي ،روز بيست و نهم دي ماه 1322 در تهران متولد شد.
اخلاق و رفتار آخرين فرزند خانواده مهراد آنقدر متفاوت بود كه هميشه از سوي اطرافيان به «تقليد از بزرگترها» مي شد.
سه سال بيشتر نداشت كه علاقه به موسيقي او را وادار ميكرد تا پشت در اتاق برادرش بنشيند و تمرين ويلون او و دوستانش را گوش كند.

در همان دوران يكي از دوستان برادرش متوجه علاقه فرهاد به موسيقي ميشود و از خانواده او ميخواهد كه سازي براي او تهيه كنند.
با اصرار برادر بزرگتر يك ويلون سل براي او تهيه ميكنند و تمرينات فرهاد آغاز ميشود.
عمر تمرينات ويلون سل از 3 جلسه فراتر نرفت، چرخ روزگار ساز او را شكست و به قول فرهاد:«ساز صد تكه و روح من هزار تكه شد.»و از آن پس بازهم دل سپردن به تمرينات برادر بزرگتر تنها سرگرمي و ساز تبديل به روياي فرهاد شد.

با ورود به مدرسه استعداد او در زمينه ادبيات آشكار و ادبيات تبديل به دلمشغولي او ميشود و در آستانه ورود به دبيرستان تمايل به تحصيل در رشته ادبيات پيدا ميكند.
اما عليرغم نمرات ضعيفش در دروسي غير از ادبيات و زبان انگليسي ،مخالفت عموي بزرگش در غياب پدر، او را مجبور به ادامه تحصيل در رشته طبيعي ميكند .و عاقبت دلسپردگي به ادبيات و بي علاقگي به دروس مورد علاقه عمويش سبب ميشود تا در كلاس يازدهم ترك تحصيل كند.

پس از ترك تحصيل با يك گروه نوازنده ارمني آشنا ميشود و با استفاده از سازهاي آنان به صورت تجربي نواختن را مي آموزد و مدتي بعد به عنوان نوازنده گيتار در همان گروه شروع به فعاليت ميكند.

گروه راهي جنوب ميشود تا در باشگاه شركت نفت برنامه اجرا كنند و اولين شب اجراي برنامه رهبر گروه به بهانه غيبت خواننده گروه از فرهاد ميخواهد تا او جاي خواننده را پر كند.

وسواس شديد فرهاد در اداي صحيح كلمات و آشنايي او با ادبيات ملل چنان در كار او موثر بود كه وقتي ترانه اي به زبان ايتاليايي ،فرانسوي و يا انگليسي اجرا ميكرد كمتر كسي باور ميكرد كه زبان مادري اين هنرمند فارسي باشد و همين خصوصيت باعث درخشش گروه و تمديد مدت برنامه گروه ارمني شد.

مدتي بعد از گروه جدا ميشود و فعاليت انفرادي خود را آغاز ميكند.فرهاد براي اولين بار در سال 42 براي اجراي چند ترانه انگليسي راهي برنامه تلويزيوني «واريته استوديو ب» ميشود و مخاطبان بيشتري مي يابد.

مدتي بعد فرهاد در يكي از كنسرتهاي بزرگي كه به مديريت مجله «اطلاعات جوانان» در امجديه برگزار شد هنرنمايي كرد.
در اين برنامه فرهاد چند ترانه با گيتار اجرا ميكند و بيش از پيش مورد توجه تماشاگران و همچنين شهبال شب پره ،مرد اول گروه Black Cats قرار ميگرد.
چندي بعد فرهاد با شهبال شب پره سرپرست گروه بلك كتز آشنا مي شود .همكاري فرهاد به عنوان خواننده و نوازنده گيتار و پيانو با شهبال شب پره (پركاشن) ،شهرام شب پره (گيتار)، هامو(گيتار) ، حسن شماعي زاده (ساكسيفون) و منوچهر اسلامي (ترومپت)در كلاب كوچيني از سال 45 آغاز ميشود.

منوچهر اسلامي كه از فرهاد به عنوان پايه اصلي Black Cats ياد ميكند با اشاره به استعداد فرهاد مي گويد:«فرهاد با اينكه نت نميدانست و موسيقي را از راه گوش آموخته بود نياز چنداني به تمرين نداشت.او با چند بار زمزمه كردن شعر ،ساز و صدايش را با بقيه گروه هماهنگ ميكرد.در واقع او به احترام ديگر اعضا در جلسات تمرين حاضر مي شد.»

در همين دوران يعني در اوج فعاليت Black Cats ،دوستداران فرهاد ترانه «اگه يه جو شانس داشتيم» يعني اولين اثر فرهاد به زبان فارسي را در فيلم «بانوي زيباي من» شنيدند.
او اندکی بعد برای پرستاري ازخواهرش راهي انگلستان ميشود.در طول سفر كه قرار بود 2 ماه به طول انجامد يكي از تهيه كنندگان سرشناس انگليسي به سراغ او مي آيد و پيشنهاد انتشار آلبومي با صداي فرهاد را مطرح ميكند. اما بيماري فرهاد و بروز مشكلات متعدد شخصي باعث ميشود تا انتشار آلبوم در حد حرف باقي بماند و سفر 2 ماهه بيش از يكسال طول بكشد.

سال 48 فرهاد ترانه «مرد تنها» ،با شعر شهيار قنبري و موسيقي اسفنديار منفردزاده،را براي فيلم «رضا موتوري» ميخواند.ترانه «مرد تنها» كه پس از اكران فيلم در قالب صفحه گرامافون راهي بازار شده بود آنچنان طرفدار مي يابد كه فرهاد تبديل به يك ستاره ميشود.
چون هميشه معتقد بود بايد شعري را بخواند كه خود به آن اعتقاد دارد و در واقع آن شعر بايد به شكلي زبان حال او باشد پس از «مرد تنها» تعداد محدودي ترانه يعني ترانه هاي «جمعه»،«هفته خاكستري»،«آيينه ها»(51-1350)را خواند و با افزايش تنشهاي سياسي در ايران در دهه پنجاه ترانه هاي «شبانه1» ،«خسته»، «سقف»،«گنجشگك اشي مشي»،«آوار»،«شبانه2» با اشعاري از احمد شاملو و شهيار قنبري و صداي فرهاد منتشر و تبديل به سرود اتحاد مردم شدند.

يك روز بعد از انقلاب در ايران يعني در روز 23 بهمن 1357 مرحوم «سياوش كسرايي» ترانه «وحدت» را به اسفنديار منفردزاده مي سپارد و در همان روز صداي فرهاد در ستايش آزادي و آزادگي در تلويزيون ملي طنين انداز شد.

پس از انقلاب فرهاد،خواننده انقلابي ،از ادامه كار منع و تقاضاهاي چندباره او براي انتشار مجدد آثارش با مخالفت روبرو شد. البته در همين سالها كه حتي از انتشار مجدد ترانه «وحدت» به بهانه «تكراري بودن» جلوگيري مي شد شخص با نفوذي بدون كسب مجوز از خواننده،آهنگساز يا شعراي اين ترانه ها آلبومي با نام وحدت و با مجوز رسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را راهي بازار كرد.

بالاخره سال 1372 پس از 15 سال آلبوم جديد فرهاد، «خواب در بيداري»،مجوز انتشار دريافت كرد و تبديل به پر فروش ترين شد.
پس از انتشار «خواب در بيداري» ،فرهاد كه از انتشار آلبوم بعدي خود در ايران نا اميد شده بود در سال 1376 آلبوم «برف» را در ايالات متحده آمريكا ضبط و منتشر كرد و اين آلبوم يك سال بعد در ايران منتشر شد. پس از انتشار آلبوم «برف»، فرهاد درصدد تهيه آلبومي با نام «آمين» كه ترانه هايي از كشورها و زبانهاي مختلف را در خود جاي ميداد ،برآمد.

از مهر ماه 1379 بيماري فرهاد جدي شد،اما فرهاد از حركت بازنايستاد. آن روزها هيچ چيز جز مرگ نمي توانست او را از تهيه آلبوم «آمين» بازدارد ،كه بازداشت…
فرهاد پس از 2 سال معالجه در ايران و فرانسه ،در سن 59 سالگي روز نهم شهريور 1381 در شهر پاريس بر اثر بيماري هپاتيت درگذشت.

پيكر فرهاد در آغوش خاك آرامگاه Thiais پاريس خفته است.

سایت رسمی فرهاد مهراد

ترانه «خسته» از آلبوم جمعه

جغد بارون‌خورده‌ئی تو کوچه فریاد می‌زنه،
زیر دیوار بلندی یه نفر جون می‌کنه،
کی می‌دونه تو دل تاریک شب چی می‌گذره؟
پای برده‌های شب اسیر زنجیر غم ئه!

دل‌ام از تاریکی‌ها خسته شده،
همه‌ی درها به روم بسته شده!

من اسیر سایه‌های شب شدم،
شب اسیر تور سرد آسمون؛
پا به پای سایه‌ها باید برم
همه شب به شهر تاریک جنون!

دل‌ام از تاریکی‌ها خسته شده،
همه‌ی درها به روم بسته شده!

چراغ ستاره‌ی من رو به خاموشی می‌ره،
بین مرگ و زنده‌گی اسیر شدم باز دوباره؛
تاریکی با پنجه‌های سردش از راه می‌رسه،
توی خاک سرد قلب‌ام بذر کینه می‌کاره.

دل‌ام از تاریکی‌ها خسته شده،
همه‌ی درها به روم بسته شده!

مرغ شومی پشت دیوار دل‌ام
خودش‌و این ور و اون ور می‌زنه،
تو رگای خسته‌ی سرد تن‌ام
ترس مردن داره پر پر می‌زنه!

دل‌ام از تاریکی‌ها خسته شده،
همه‌ی درها به روم بسته شده!

IRAN MA

مسعود بهنود: فردا سالمرگ احمد شاملو,کلمه بی تو يتيم شد

2005-07-20T22:49:00.000-04:00

۳۰ تیر ۱۳۸۴
خلاصه:
همين روزها بود. وقتی که شهر بامدادش را از دست داد. آن کيست که در امامزاده طاهر خفته است. فردا می‌رويد، از تهران می‌رويد و از شهرهايتان آمده به تهران داغ می‌رويد.
-->
سی و چهار سالی می گذرد، يک عمرست. برای فروغ سوگواره ای نوشته بودم. خواندی و بر صفحه اثری نهادی و رضايتت را چنين گفتی: يکی هم برای من بنويس. يا نه. گفتی برای من هم بنويس. نمی شد به تو گفت خدا نکند. در دلم گفتم. گفتی معلومه خيلی دلت گرفته. می خواستی بگويی وقتی دلت می گيرد بد نمی نويسی. گفتم آره حيف شد فروغ.
آخر بار در بيمارستان ديدمت. خوابيده بودی. نه اما بيدار بودی مثل هميشه. هيچ وقت در عمرت به راستی نخفتی. ناله می کردی. آيدا مانند هميشه بالای سرت بود. از اين دنده به آن دنده شدی. در رنج بودی پيدا بود. آيدا صدايت کرد: احمدم... مسعود آمده است بلند شو به او بگو اين سه زن را خواندی چی گفتی... از اين دنده به آن دنده شدی . لبانم را گاز گرفتم نه برای اين که بغضم را فروخورم، فکری از سرم گذشت. فروخوردمش. به ياد آن حرف افتاده بودم بعد سی و چهار سال. که گفتی يکی هم برای من بنويس. لب گزيدم از تصور اين واقعيت تلخ تر از زهر که داشت چهره می نمود. دست کشيدم به موهايت آرام. همان بود که از سی سال پيش. پله پله و پر پشت. درد می کشيدی. آه می کشيدم در پنهان.
از پله های بيمارستان ايرانمهر که آمدم پائين، بغض را رها کردم. نه برای خاطره هايم که محو نمی شوند، بل به بزرگيت گريستم و به ناگفته ها و ناننوشته هائی که از آن خلقی محروم ماند. به زخم ديرپای قلبت. به کلمه که بی تو يتيم می شود. به شهر که بی تو حبس است محبوس می شود.
از آن روز تا روزی که سپان تلفن کرد و پيام محمود دولت آبادی را داد، در انتظار موذی و دردآوری بودم بيش تر روزها به يادت، شب ها در خواب می ديدمت.
در خوابت ديدم، کودکی بودی پنج شش ساله. موفرفری و تپل. در خانه سازمانی افسران خاش، نزديک پادگان. سرزمين فقير و خالی که از سلطنت پهلوی به سربازخانه و ساخلوئی رسيده است برای مهار مردمی که هيچ خبری از جهان به آن ها نمی رسد، همچنانند که سده ها بوده اند. خالی، خشگ و خشن. مصدری لاغر اندام کودکيت را برای تفرج به باغ دولتی می برد، به سربازخانه. آن جا سربازی را بر تحت دمر کرده بودند، يکی بر گردنش نشسته و ديگری بر پاهايش. او را شلاق می زدند، صدای فريادش در محوطه می پيچيد: يا حضرت عباس. تو چسبيده بودی به مصدر جناب سرهنگ. در راه خانه بودی، با گريه پر تشنجی که مهربانی های مکرر مادر هم آن را قطع نکرد، تب کرده بودی انگار، تا بعد از ظهر که پدر چکمه پوش با سيلی محکمی به هق هق های بی پايانت پايان داد. تا بگويد که تنها پسر جناب سرهنگ نبايد چنان نازک باشد. اين نخستين خاطره زندگيت بود که با درد آغاز شد و با سيلی پايان گرفت و اين سرنوشت تو بود که در همه عمر بايد آن درد را فرياد می کردی و برای آرام گرفتن سيلی می خوردی. چرا خو نمی کنی به ظلم، به شلاق، به فرياد، موهايت سپيد شده. دنيا دگرگون شده و باز بی تابی. پير شده ای اما دنيا را به نظاره خوانده ای به نظاره انسانی که همچنان درد می کشد، شلاق می خورد. ضجه اش را در گوش داری مدام و بغض در وجودت مزمن شده است تا حال که در تخت خفته ای، از اين دنده به آن دنده. چه می گذرد در خاطرت که درد می کشی. کسی را شلاق می زنند آيا.
می بينمت در خواب، که پشت انباری کثيف و چرب و پر از هيزم ها و پيت های خالی نفت دکان نانوائی در مشهد دراز کشيده ای و فارغ از دنيا داری شوپن گوش می کنی که آن دو دختر ارمنی همسايه می نوازند. صدای پيانو و اوکتاو ها، پلونزيا، بندی در وجودت می کشد، می کشد، و آن قدر می کشد که يکسره هوائی صدا شده ای. آن موسيقی چنان بندبند وجود می گشايد که ديگر بستنی نيست.
تو در حسرت می مانی، در حسرت موسيقی دانی. و اگر به آن کس که سيلی هايش در يادت مانده التماسی کرده باشی، برای همین بوده است فقط. برای این که امکان یافتن معلمی، خرید پیانویی بگيری، بزرگترین آرزوی توست. «من باید موسیقی دان شوم» اما صدای استغاثه ترا فقط مادر می شنود او هم راهی نمی شناسد مگر گریستن و آرام کردن تو که برای شنیدن یک قطعه موسیقی حاضری گرامافون خانه آن همسایه ارمنی را بدزدی.
خواب دیدم که ناله می کنی، ناله ای بلند و دراز، به بلندی آوازه ات که جهان را گرفته و به درازای عمرت. عمری که در درد زیسته ای. کودکیت را می بینم که چون سنگی غلتان به دنبال سرنوشت پدر می غلتی که جز سیلی و شلاق زبانی برای پدری و ادب کردن نمی داند و سرانجام نیز عصیان مقدس فرزند را نشناخت و مرد. مرد و ندانست که این یاغی کوچک که در خانه او پرورش می یافت، بی آن که با وی شباهتی داشته باشد، در سرش چه می گذشت که درسی را چنان می آموخت که در همان اول سال کتاب را تمام کرده و معلم را پشت سر گذاشته بود و در درسهای دیگر هم توانش را که به کار می برد، نمره اش از 2 و 3 بالا نمی رفت. چگونه است که کودکی چنین هفتصد سال پیش در خانه سلطان ولد آن اعتبار را می یابد که خداوندگارش بنامند. اما این خداوندگار دیگر را نصیب از کودکی جز سیلی و شلاق نیست.
می بینمت موفرفری و تپل با چشم های شیطان که نشسته ای سر کلاس دوم دبستان آقای مضافتی نه. مه ضآف...تی دیکته می گوید با لهجه ای که فقط تو می دانی که مال بم است و با لهجه کرمانی و خاش فرق دارد. انگار ضبط کرده ای گفتگوهایش را با آقای سالاری مدیر مدرسه. راستی آقای مه ضآف...تی خرداد ماه با آن پالتو ماهوت مشکی امتحان می گرفت که علامت فروشگاه پیرایش و قیمت آن بر پشت یقه اش بود. می بینمت با آن لبخندی که در چشمانت برق می زند، وقت امتحان هم سر هر جمله یک یی گذاشته ای همان طور که آقای مه ضآف...تی با صدای بلند اول هر جمله می کاشت یی باران... یی بابا... یی نان...
انگار نه چهل سال گذشته، هنوز وقتی حوسین گولدم می نوشت " از یقه اش گرفتم" همان برق در چشمانت می افتد یا وقتی به آذین نوشت" اسب، آبی را که از دندانش می چکید می جوید." تا وقتی با عمونجف می افتادی به خواندن "انحطاط کم و بیش همه" – همان که بعدها شد چنین کنند بزرگان. یا وقتی برای اخوان قصیده ملک را می خواندی با لهجه مشهدی: مو موخام... لبام غنچه کونوم شرقی تو گوشت بزنوم. می بینمت در هر شهر که جناب سرهنگ ماموریت می گیرد، معلم های مدرسه بعد از چند روز عارض می شوند، به مدیر. و آقای مدیر سرهنگ زاده محترم را صدا می کند به دفتر که اين ادای ما را در می آورد. وقتی ظرفیت همه تمام می شود، یک سیلی ابهت ارتش شاهنشاهی را به یادت می آورد. چقدر مصدرها را تحریک می کنی آن مصدر مازندرانی بیچاره از ترس همولایتی اش" شاخ بزرگ"، به بیرون روش افتاد و تو دست بردار نبودی از آن مارش که به جای سلام شاخنشاهی ساخته بودی و آن بیچاره ناچار بوده گوش کند و در جای مناسب بر قابلمه بکوبد بام... بام... بام. و آن ترانه «صبح ها که شاخ بیدار میشه یواشکی واویلا... واویلا.» بیهوده نبود وقتی کارنامه کلاس سوم دبیرستان آمد و معلوم شد با تمام ارفاق ها پسر جناب سرهنگ رفوزه شده، یاور قوز بالا خان به سرهنگ توصیه فرمود به جای صدور چک آبدار، فرزندی را به مدرسه موزیک نظام بفرستید. از میان آن همه آدم بزرگ فقط میرزا شریف خان عراقی پدر بزرگ انگار می فهمید که این نوه ناآرام دارد لای این کتابهای درسی، مساحت ذوزنقه، آداب طهارت، بنادر مهم اسکاتلند، جنگهای بزرگ شاه اسماعیل و محصولات عمده سیستان و بلوچستان، تباه می شود، می پوسد... فقط بابا بزرگ است که در می یابد انگار خبری است که این موفرفری به هر شهر که می رود ترانه های عوام آن شهر را پیدا می کند زود، هر مصدری که به خانه می آید باید همان اول بنشیند و به پسر جناب سرهنگ بگوید که در ده یا شهرستان آنها چطور لالایی می خوانند یا چوپان ها چه می زنند با نی. چه رسد که یکیشان ساختن نی را بلد باشد و در هر فرصت باید یکی درست کند، هر دفعه یک جور با یک صدا چون احمد قصد دارد از بچه های کلاس یک ارکستر سازهای بادی درست کند و مثل همیشه برود بالای چهارپایه و ارکستر را هدایت کند. چه باک اگر هر چند وقت مصدر بیچاره مجبور به اقرار می شود و با اولین نهیب جای نی ها و سازدهنی را نشان می دهد و... سیلی. تو نمی توانی اعتبار و آبروی یک خانواده سلحشور قدیمی را به هدر بدهی.
می بینمت که آتشی و همچنان که گفته ای عصیانی که راز خلقت آن را خدا نمی داند، با آن ترانه ها و ریتم ها. همه سینما می روند با پدر و مادر. همه سوار درشگه می شوند و به سینما می روند، سینما مایاک. همه شب سوار درشگه می شوند و بر می گردند. چرا تنها تویی که به آن پیانیست سینما تمدن خیره می مانی که کنار پرده نشسته. تنها تویی که موسیقی فیلم ها را در یاد نگه می داری و فردا در مدرسه با بچه هایی که یکی تارزان می شود و دیگری شه زم، دیگری دزد بغداد، تنها تویی که موسیقی فیلم را با سوت تکرار می کنی و همراه برخورد چرخ های درشگه و سم اسبان صدایی می شنوی که آن را با نوک انگشت روی زانوان خود دنبال می کنی. همه صداهای موزون را می شنوی.
می بینمت در خواب که دیگر پانزده ساله ای و همچنان همان موفرفری که با نظم خانواده، مظلومیت مادر، دیکتاتوری پدر و بیچارگی مصدرها در جنگ.
حالا که هیچ مفری برای راه یافتن تو به دنیای موسیقی نیست، حالا که کسی حاضر نیست آبروی یک خانواده سلحشور قدیمی را به خطر اندازد و ساعتی تو را بفرستد پیش همان آقای چاق که دخترهای همسایه را پیانو می آموخت، حالا که فقر نمی گذارد گرامافونی به خانه آید تا بتوان شوپن و بتهوون شنید، سکوت مهم ترین فریادی است که می توانی از دل برآری. می بینمت، روزها و روزها که روزه سکوت گرفته ای. دریغ از کلمه ای مادر و خواهرها نگرانند، دیگران محل نمی گذارند. و آیا در پایان همین صبر و ثبات است که معجزه ای می شود و نجات دهنده معلم فرانسه مدرسه پهلوی مشهد است. موسسیان با آن عینک ته استکانی کتاب قرائت فرانسه (لکتور) را به تو داد و تو را از زندانی که دوری از موسیقی برایت ساخته بود، بیرون برد.
می بینمت که در زیر چناری کهن نشسته ای با یک کتاب لغت کوچک و لامارتین را می خوانی و برای خود ترجمه می کنی. قصه مطرب اولین قصه ای است که موفق می شوی آن را از فرانسه برگردانی. در شب امتحان که همه زیر چراغ ها بیدارند به خواندن فیزیک و شیمی. تو چسبیده ای به یک لاروس کوچک. می باید همه این کتاب را حفظ کنم. آقای موسسیان می خندد و می گوید ویکتورهوگو هم این همه لغت حفظ نبود.
می بینمت که چهار سال است فقط دو کلاس بالا رفته ای در مدرسه، اما هیچ کتابی در کتابخانه مدرسه و فرهنگ و آستان قدس نیست که نخوانده باشی. در چمدانی که با خود به تهران می آوری، بچه ناخلف، آرزو به باد ده یک خانواده سلحشور قدیمی، فقط کتاب است و چند کتابچه از آن چه با کتاب لغت برگردانده ای از زبان فرانسه. شانزده ساله ای اما هنوز دوره دبیرستان را به پایان نبرده که متفقین می ریزند. شهریور 20 است و سیلی زن بزرگ، رضا خان سرحلقه آنهایی که فقط سیلی بلد بودند و فحش های چارواداری فرار کرد.حکومت نظامی است، آن نامه چیست که برده ای و انداخته ای در صندوق پستی حضرت اجل تیمسار فرماندهی که می دانی از مشهد با چادرنماز فرار کرد و بچه هایش که همبازیهای تو بودند، اثاث خانه و اشیای قدیمی را بار کردند و آمدند تهران. شعری هم ساخته بودی برایش: «بدو حسنی که کار ما خرابه، زندگیمون بر آبه...»
جهان جنگ گرفتار شده، در خانه ها رادیو آمده. تو که این همه با صدا، با موسیقی با ریتم درگیر بودی حالا گرامافون هیزمسترویس را دسته (هندل) می زنی و چون صفحه ای سیاه روی آن به دور می افتد و سر خود را می گیری دور اتاق می چرخی به شنیدن باخ و بتهوون، تو که با زینی و برادرهایش در خانه آن ها ساعتها می نشینی در کتابخانه و چایکوفسکی گوش می کنید، و انگار نه انگار اینجا خانه آیت الله زاده مازندرانی است، حالا چرا رادیو را گذاشته ای که شبها بزرگترها دور آن بشینند و با خش خش فراوان صدای برلین و لندن گوش کنند، چرا آنطور که تصور می رفت با این جعبه جادویی که خبر از چنگ می آورد و خبر از جهان و گاهی هم موسیقی پخش می کند، سرگرم نیستی، اصلا می روی در زیرزمین یا راه پله و ساعتها می نشینی چرا. چرا یک سالی است که ساکت شده ای و کسی از دستت به فغان نیست.این تنها بخشی از خواب زندگی توست که بی صداست انگار صامت است، چه می نویسی در آن کتابچه مشق. کسی را خیال آن نیست که معادله ریاضی حل کرده ای یا جدول مندلیف و یا شکل های هندسه، پس چیست در دستت که چنین در آن غرق شده ای. ساکت و آرام. باید بارها صدایت کنند که سر سفره حاضر شوی. نزدیکتر می شوم، کتابی است با جلدی از پارچه و چرم، حافظ خلخالی، کتاب فال مادر بزرگ. و تنها این کتاب است که تو را می نشاند، غرق می شوی در چه، در عرفان و رندی حافظ، نه. در آن کلام جادویی، شعر ناب نه. این موسیقای درون غزلهاست، همان که سالها بعد، شبی در بهارخواب خانه آقای جهانی در به نمیر بابل بازگشودی، رویایی، بیژن الهی و دو سه تا از شاعران دربند قافیه هم بودند، از اهل عروض و بدیع و به گفته خودت هزاران سال متحیر در اثیرالدین اخسیکتی و آهوی کوهی در دشت چگونه دوزا. آنها هم مسحور شدند، همگی. وقتی از موسیقای حافظ گفتی. و شبی دیگر را به یاد دارم با باغچه بان و حسینعلی خان ملاح که می گفتی و می گفتند. آری حافظ است آن نسخه خلخالی که آرامت گرفته، یعنی گریبانت گرفته و کسی نمی داند که همین سرنوشت توست و تا پایان رهایت نمی کند. می بینمت که غرق شده ای از همه گسسته، انگار دفترچه نت است و همان طورش هم می خوانی. در سرت می بینم که پیچیده است موسیقی باخ و بلا بارتوک با شعر حافظ. چندان غرق شده ای که صدای غرش توپها را نمی شنوی. نمی شنوی که شبها مشتری رادیو برلین بیشتر شده و سرهنگان رضاشاهی چه به شوق آمده اند از خیال پیشرویهای پیشوا. نمی بینی که دارند صدای بهرام شاهرخ را می شنوند وقتی که نسخه های گوبلز را به فارسی بر می گرداند و آن جعبه جادو، رادیو فیلیپس صدایش را می آورد. چندان در حافظ غرق شده ای که فراموشت شده با زینی دونفری نامه ای با کمک معلم فرانسه او نوشته اید به مدرسه موسیقی وین و تصمیم گرفته اید که فرار کنید.
در خواب دیدم نشسته ای در چهارچوب پنجره ای گشوده. باران می آید. ساختمان آجری قدیمی وسط شهر رشت، درست همان است که سی سال پیش نشانم دادی، خزه بسته و رو به ویرانی، اما تو در خوابی با آن چشم ها که داری و رنگش نمی دانم و موهای پله پله، کتابچه ای دستت بود و در صفحات آن می نوشتی و شکل دیگران را می کشیدی. آن حضرت آقا با بینی درازش و حاج آقا نقیب که سر سجاده نشسته بود و سالدات روسی که کم مانده بود از اثر تلقینات حاج آقا نقیب مسلمان شود. دور تا دور ساختمان را سالدات روسی پر کرده بودند. یکیشان داشت از آن سینی غذا که برای زندانیان آورده بودند کش می رفت، لقمه ای بزرگ در گلویش گیر کرده بود و لگد به دیوار می زد. دیدمت برای زندانیان شعر می خواندی گاهی از حافظ و گاهی شعرهایی که همان وقت می ساختی و می خواندی. و باز دیدمت در اتاق هم کف نشسته ای جلو افسر روسی و روسی بلغور می کردی و او سر تکان می داد و نگاهش دنبال چیزی می گشت و بالاخره گفت پاپروس و تو سیگار نداشتی تا به او بدهی، اما همین را بهانه کردی و برای خرید سیگار بیرون آمدی. دو نخ پاپروس صلابت ارتش سرخ را در هم ریخت. اما راستی شب هنگام، دختر همسایه زندان برایت سینی شام فرستاده، برای تو که کسی به ملاقاتت نمی آمد.
باز می بینمت با کتابچه لوله شده ات در دست، که ایستاده ای در خیابان پهلوی رشت. با آن کلاه بره و داری انطاقیه می کنی. و جمعی جمع شده اند و لحظه ای بعد بالای چهارپایه ای، مثل قهرمان نهضت مقامت فرانسه که شدح آنها را خوانده بودی. وسط شعرت رسیدند گشتاپوها. پریدی پایین، همه در رفتند تو هم در رفتی، ولی یک شاگرد سلمانی نشانت داد به سالدات و دوباره برگردانده شدی به آن ساختمان آجری خزه بسته. در راه به سالدات گفتی پاپروس، ایستاد. سیگار خریدی، یکی را به سالدات دادی و بقیه را گذاشتی برای آن افسر که هنوز منتظرت بود.
و باز می بینمت در همان رشت، باران یکریز می بارد. با همان کلاه بره و کتابچه که حالا لوله شده و در جیبت گذاشته ای و در خانه ای را می کوبی. در خیالت انگار از دست گشتاپو گریخته ای و داری به جلسه نهضت مقاومت وارد می شوی. هر آن در انتظاری تا سایه بلند گشتاپو روی دیوار افتد و یا با موتورسیکلت پیداشان شود. در راه دوباره می زنی. همان که می خواهی در را باز می کند، رضا همدرست، تنها کسی که در رشت ممکن است در آن تاریکی و باران یکریز پناهت دهد. به درونت می برد. در اتاق جلسه است. همانطور که در خیال آورده ای چند نفر دور میزی نشسته اند، گیرم به جای چراغی با کلاهک که از بالا میزشان را روشن کند، فانوسی در میان دارند. با خود می گویی جلسه نهضت مقاومت چه خوب. اما آنها بزرگترند و شما بچه ها را به جلسه شان راه نیست باید در آن اتاق کناری، در تاریکی کز کنی با رضا و به صدایشان گوش بدهی. همپالگی های رضا روستا، با آن درد مزمن که پس از رفتن رضاشاه دوباره عود کرده است دارند گفتگو می کنند. عجب، آن گشتاپو که در وسط شهر زندان ساخته از نظر این ها رهایی بخش است و نمایندگان برادر بزرگ. می گویند حالا شهر در دست ماست. تو از خودت می پرسی شهر دست کیست و جوابی نداری. اولین تلنگر خورده است به کاسه خیال و رویاهایت. اما ساکت باش برزگترها جلسه دارند، خودت را در گوشه اتاق سرد، گرسنه به خواب بزن و گوش کن. حالا دارند از جوانی حرف می زنند مو فرفری که می گویند امروز در خیابان پهلوی داشت برای مردم حرف می زد و چه خوب. یکیشان می گوید خودمانی است. بقیه آرام می خندند و تو هم می خندی. رضا هم می خندد. چه خوب که آنها رفیقش را می شناسند. اما اگر بفهمند سالدات نگهبان زندان، ببخشید گشتاپوها، در تعقیب تو هستند چه کتکی می خورد رضا طفلک که تو را پناه داده است. صبح خودت را به بابای رضا معرفی می کنی اصغر صبح آویز، باید با لهجه رشتی بگویی. و این نام را تا سالها حفظ می کنی.
می بینمت در جنگل، جنگل های ماسوله با دو سه تای دیگر هم سن و سال خودت. یکی تفنگی هم آورده است با شش هفت تا فشنگ. تمرین تیراندازی. اما رسیدند. عده شان هم کم نیست. باید فرار کرد، تفنگ را بینداز و بدو. اما آنها خیلی گلوله دارند. لای درختهای جنگل شلیک می کنند بی هدف. یکی از بچه ها به گریه می افتد. تو می افتی ولی بلند می شوی به فرار، بی خبر از آن که از پاچه شلوارت خون می ریزد. بچه سرهنگ، خانه راحت را رها کرده ای در اینجا که چه.
و باز می بینمت، باز کتابچه ای لوله کرده در دست داری، در آن پنجاه غزل حافظ را نوشته ای. و شعرهای خودت که به تقلید حافظ است. بتهوون نشدی، لامارتین نشدی، چریک نهضت مقاومت نشدی و حالا غمگین نشسته ای در اردوگاهی در اراک، دور تا دور آن سیم خاردار. این بازداشتگاه انگلیسی هاست و جمعی از سیاست پیشه گان و بزرگان را آورده اند. محمد سجادی وزیر راه، مهندس شریف امامی رییس راه آهن، آیت الله کاشانی، سرتیپ زاهدی، تیمساران رضاشاهی. همه در دنیای خود سر و سامانی دارند. عصرها جمع می شوند در اتاقی به بازی نرد. در اتاق دیگر سجادی و آیت الله کاشانی و عده ای دیگر جدی ترند. در حیاط یک عده کارگر چاپخانه و راه آهن وول می خورند. تو چه می کنی در این میان که هنوز بیست ساله نیستی.دو هفته است که در این اردوگاهید. دیگر سالداتی نیست که بتوان سر او را کلاه گذاشت. تازه در بیرون هم کسی منتظر تو نیست. فراموش شده ای، همه رهایت کرده اند. مجبوری به غذای اردو بسازی، دیگران از خانه خود سهم ناهار دارند. تازه حالا محمد سجادی به زبان می آید «این بچه را هم صدا کنید، ترا چرا گرفته اند پسرم» بزرگان می دانند که چرا گذارشان به زندان انگلیس افتاده، اما تو چرا. وقتی می فهمند که این نوجوان مو فرفری در زندان روسها در رشت هم بوده است، نگران می شوند، اما جدیش نمی گیرند. اما تو بزرگان را دوست نداری. همان احمد مشوق کارگر چاپخانه برایت جذاب است، او که سلولهای زندان رضاشاهی را هم دیده، بسیار حرف ها دارد که همگی شنیدنی است. احمد همنام توست و توده ای است. چقدر محکم، چقدر مهربان. آیا او نیست که شوقی را در جانت می ریزد و سال بعد در تهران تو را هم در کنار حزبی ها می نشاند در صف تماشاچیان تاتر نوشین.
تهران در آستانه بیست سالگی تو، از پرشورترین شهرهای جهانی است که در پایان جنگ جهانگیر، در همه سویش شعله هایی بلند است. جانی شیفته چنان که تو داری در تهران زندگی می یابد. تاترها، سینماها، انجمن های ادبی، حزب ها، شلوغی بازار سیاست، یارگیریها، و تو که با همه جوانی در آن پنج سال، راهی دراز را پیموده ای چه می کنی در این دریا. دیر نیست که روزنامه نویسی به خودت می خواند. همه آنچه که در طول این دوران عشق به مطالعه و کتاب به جانت ریخته، چون در قالب حروف سربی ریخته می شود، جاذبه ای مست کننده دارد. در گوشه ای از تهران صادق هدایت است و دفتر مجله موسیقی که چند بار بدانجا سرک می کشی. مین باشیان شباهتی به چکمه پوشانی که می شناسی ندارد. در گوشه ای نیمايوشيج کز کرده است و آن طرف هدایت، جذاب ترین چهره شهر. از این میان نیماست که ترا راه می دهد. نوشته هایت را می خواند و شهامت شکستن عروض را می آموزد. چنانش شیفته می شوی که به زودی این شعر تازه، این کلام غیرمتعارف که آمده است به شکستن قالب های هزاران ساله، مدافعی پرشورتر از تو نمی یابد. تویی که دست نوشته های نیما را به هر دفتر روزنامه و مجله ای می بری- کاری که نیما خود نمی تواند- تویی که با صدای دلفریب، هر شب، در هر گوشه که هستی نیما را می خوانی. از میان آنها که به پیر یوش دلبسته اند هیچ کسی پرشورتر و محکم تر از تو نیست. «آهنگ های فراموش شده» نخستین کتابی است که به نام تازه تو الف.بامداد منتشر می شود، اما چه کسی باید سیاه مشق های جوانی را که خود در مقدمه اش نوشته « در حقیقت بایستی سوزانده می شد» بخواند تو خودت در مقدمه کتاب نوشته ای که «این قدم های اولین کودکی است که می خواسته راه بیفتد.» اما در «قطعنامه» است که تاثیرت از نیما آشکار می شود و پيداست سر پرواز داری. اما چه خيالی همان جامعه ای که راهت را برای ورود به دنيای موسيقی که چندان شيفته و بی تابش بودی بست، در آن روزهای شور و فرياد هم کليد خانه ای را در دستت گذاشت که در آن پرنده های عشق در پرواز نبودند، در خانه تازه ات هم غريب ماندی. اما در خيابان، در جمع، در کافه نسل تو که پرواز گرفته بودند مجالی بود، کوتاه بود اما سازنده. به ويژه آن جا که به جان های شيفته می رسيدی به مرتضی کيوان، به وارطان و به همه آن ها که سرهای پرشور داشتند و بايد بزودی برايشان سوگواره بسرائی. درست در زمانی که شعر در تو می جوشيد، کاسه ای که از رودخانه نيما برداشته بودی و آشنائيت با ادبيات جهان می رفت تا تو را بسازد، خزان رسيد. غمگين نبودی وقتی به کنج زندان در افتادی، زندان زرهی جای نام آوران بود، تو هم با زندان ناآشنا نبودی، اما چه غمی سنگين تر از آن که هر روز در باز می شد و آشنايان می آمدند، استعدادهای نوررس اين شهر مگر چقدرند که حکومت کودتا داس برگرفته می زند.
می بينمت در آن صبح غمگين، در جمع زندانيان وقتی بلندگو خبر اعدام مرتضی را اعلام کرد، پس آن صدای رگبار شب قبل جان مرتضی را گرفت. آن که با جانت آشنا بود و با همه جان های شيفته و از همه آن ها به مهربانی نگهبانی می کرد. شعر سال بد، آغاز فريادهای تازه است. حالا آن کودکی که به ديدن شلاق وقتی بر گرده آن سرباز می نشست، گريه اش بند نمی آمد، حالا زبانی دارد به وسعت ادبيات فارسی بلکه بزرگ تر که می تواند دردش را بسرايد.
در "آهن ها و احساس" بغض بودی اما دير نپائيد که ترکيدی، "هوای تازه" اعلام حضور کسی بود که تا چهل سال بعد که زنده ماند ديگر کسی انکارش نتوانست. در تيره ترين روزگار يک نسل، در شوره زاری که سر بر آورد، تو روئيدی. اگر غم نانت نبود اگر اختناق نبود که مجال به هيچ آزاده ای نمی داد، می بايد در همان زمان صدايت به جهان می رسيد اما بيست سالی بعد رسيد. فقر سياه تاريک و سرد يا در به دری و بسته بودن درها حتی مجال نمی داد در آن تفنن – روزنامه نگاری – لختی بياسائی. ده سال بعد از روزگاری که صادق خان هدايت کليد وجود خود را زد و خاموش شد، ده سال بعد از آن زمهرير سکوت و سانسور و تاريکی، اينک به نوری که آيدا به خانه ات انداخت، کليد زده شدی تازه. از آن پس زندگی را به وجود آيدا ابتدا کردی، گوئی تولدی تازه، متولد شده بودی. آيدا شريک سختی ها و آوارگی ها، روزهائی که همه درها بسته بود، حتی در کار نوشتن سناريوهای انچنانی برای فيلم فارسی نيز کاری کردند که صاحب کرم ها پشيمان شوند و در همين فاصله چون می رفتی که بخت را در ساختن فيلم های مستند و جدی بيازمائی باز آن دستگاه عريض و طويل، در آخرين لحظه به اشاره بودجه کم می آورد. يازده بار ذوق در اين باب آزمودی، چنان شد که عمونجف به طعنه نوشت که در هر زمان در کار ساختن نشريه ای هستی و همان حال در حال تعطيل آن. نوشت شاملو نسخه ای دارد که به هر نشريه مرده دهد شفا می يابد به اقبال مردم، و به هر نشريه زنده دهد می ميرد – و ننوشت به فرمان حکومت اما همه منظور او دانستند -. چه عجب اگر شعرت، در پی اعدام مرتضی همه از ياس بود و دلمردگی از مردمان و بازارگان دنيا. الف. بامداد که در سياه ترين شعرها و ترانه هايش منادی صلح بود و آزادی، حتی وقتی انسان و درد او را به تصوير می کشيد، باز خبر می داد زندانا داغون می شن. زنجيرا واميشن. اما حالا ديگر همه جا را در هيات زندانی تو در تو می ديدی که بر آن راهی نيست.
با طلوع آيدا، عشق فرياد رس آمد، نه فقط عشق که زندگی. ده سال رنج و سختی که هر يک روزش برای بريدن هزار بهانه داشت؛ آيدا سرانجام آن دستی شد که بايد با آن را بر سر می نهادی و آرام می شدی.
می بينمت در روزی در بنای قديمی مهرآباد، از دردی که در گردن داری به خود می پيچی، مگر سربازی برگردنت نشسته که به خود می پيچی احمد. می روی برای درمان آن درد. دردی که از همان نخستين خاطره بر جانت افتاد. اين اول بار است که داری پا از ديار بيرون می نهی. در مهرآباد ساعدی هست و مجابی و من. و اين ساعدی است که بر خود می پيچد. بی تو تنها می شود، چرا که باری صعب بعد از مرگ آل احمد بر دوش شماست. ديگران يا چندان نيستند که فريادشان بنای ظلم را بلرزاند يا به گوشه ای فرارفته اند. اما تو باز می گردی تا همچنان آن سکوت را بسرائی و شاهد آن باشی که کاخ پوشالی دراوج غرور ازدرون می پوسد.
باز می بينمت در خواب، روزی را که گيج نشسته ای در ميان کتاب ها و صفحه هايت – آن چه از پنجاه سال مانده برايت – و نمی دانی چطور بايد از دسترس روزگار مصونشان داشت. آن قدرست که در آن اتاق جا نمی گيرد اما اين همه را گذاشتن و رفتن آسان نيست. تلفن را کشيده ای که صدای آن ها را که نمی خواهی از آن نشنوی. حالا ديگر برای شهر و اميدواران دشوارست خيال آن که داری برکنده می شوی، حالا ديگر آن نيستی که به زندان زرهی در افتادی و فقط مادر و خواهر منتظرت بودند، حالا سرخيل عاشقانی و جاودانه مرد شعر امروز می خوانندت. با سی کتاب، شعر و قصه و ترجمه و صدها مقاله و نقد که برجا نهاده ای چندان رفيع و سرآمدی که جهانت می بيند و شعرت را جهانيان به ده ها زبان خوانده اند که گرفتنت آسان نيست برای حکومتی که نگران نام و آوازه خودست در جهان. بی هوده می کوشند تا در کنارت نام ها را رديف کنند، فروغ خود می گفت که چقدر از تو اثر گرفته و سهراب را همه شنيده بوديم که با چه فروتنی به عظمت تو اقرار می کرد، اخوان اگر هم از ديد بسياری، از آن جهت که تبحر و تسلطی در ادب کهن داشت و طلبه وار خوانده و ملا بود، نامش در کنارت می آمد اما در ذهن جوانان همسنگ تو نبود با همه بزرگی. ديگران همه چند دوری دور مانده بودند. تو فرياد دو نسل بودی و همان زمان بچه ها در سلول ها ترا می خواندند و حکومت خوب اين را می دانست که بر ديوارهای زندان ها چه نوشته می شود.
سال ها تو وزنی داشتی که در کلامت آدم ها و اشيا جاودانه می شدند و اين را نصيب هر کس نبود. چندان که وقتی از حزب بريدی و پوچی، گم گشتگی در آن سراب را نماياندی، تصويری که تو ساخته بودی برای نسل بعد ماند.
اين مقام که چون شاعر انگشت اشاره شعر خود را به سوئی گيرد جاودانگی نصيب آن سو شود، همان رتبتی است که حافظ و سعدی و ديگر قله های شعر اين ديار – همان دو سه تن اما – بدان دست يافتند. به قله رسيده بودی الف. بامداد خسته، گرچه مجال بی رحمانه اندک بود و واقعه سخت منتظر. تو رسيدی. چهار نسل ترا زمزمه کرد. در شعر تو ياس و دلمردگی، مقاومت و ايستادگی، اميد سرمستی و زخم دلت را ديد. همين از دوبار تجربه هجرت به درت آورد. آمدی و سرانجام در اين جا آرام گزيدی. گفتی چراغم در اين خانه می سوزد و تو چراغ اين خانه بودی. و در همين جا ماندی با دردی در گردن، در پا و زخمی در جان.
در خواب ديدمت هنوز بغض نخستين خاطره را در گلو داری. اين از بازی روزگار بود که درد آن سرباز را سال ها بر دوش کشيدی، برگردنی که انگار همواره کسی بر آن نشسته بود و تو درازکش روی تخت شلاق. پايت بريدند پايی که يکی انگار بر آن نشسته بود هميشه. و چون به آستانه رسيدی، خاضغ و شکرگزار، سر فرود آوردی که در کوتاه بود.
در رثايت نوشته اند که جهانيان از ملک پر ادب ايران، نخست بار خيام را شناختند، پس آنگاه حافظ را و سرانجام ترا.
آن سال ها که آوازه در افتاد که تو را در جمع نامزدان جايزه نوبل نشانده اند، يکی آن خطابه را که بايد خوانده می شد در علت گزينش تو، در لوموند نوشت" سخن از مردی است که همه عمر را از بزرگی انسان، از عشق، از آزادی سروده است" و در آن خطابه نکته ای جا مانده بود به باورم. اين جوان ماندن و تازگی هميشه . غريب حکايتی است اين که لحظه ای در وجودت کهنگی راهی نيافت. پير شدی کهنه نشدی. بامداد صادق بودی خسته شدی، اما نمردی.
ای الف .بامداد، شعر بزرگ زمانه ما، بی تو کلمه يتيم شد. اين زبان که چنان به زيبائيش باور داشتی، به سروده هايت زندگی گرفت. حالا آن هزاران تن که آمده بودند تا پيکر درد کشيده ات را بدرقه کنند، با زخم دلت آشنا بودند. نديدی بر صفحه ای يکی نوشته بود " پريای نازنين چتونه زار می زنين" زار و زار می زدن پريا. مث ابرای بهار گريه می کردن پريا.
جادوانگی ارزانی تو باد که شايسته اش بودی و بی گمانم که نسل ها در واژه های تو رازی را جست و جو خواهند کرد و تو را به ساليان خواهند خواند. حتی اگر هنوز به راز آن هزاران صفحه فرهنگ کوچه های اين ديار دست نيافته باشند که تا آخرين دم بر سر آن بودی و حالا چون باری گرامی مانده است برای آيدا که در هر برگش يادی از تو می جويد و می بيند.
بگذار شبکوران از درد بميرند و از حسد. شاملو نامی است که از روزگاران ما به تاريخ نثار شد. از يک قرن، قرنی که او در آن زيست اگر دو نام ايرانی در خاطره تاريخ بماند يکی احمد شاملوست و از همه آن ها که بی قرار و بی تاب عنايت تاريخ بودند، آيندگان نامی نخواهند برد و اين اجر آن همه صبر و ثباتی کسی است که چراغش در اين خانه می سوخت. به سوگ تو اين دفتر بستم، گريان و ملتمس. تابستان 78
مببع: کتاب شايد حرف آخر [ نشرعلم – چاپ چهارم]

نمايش فيلم باران

2005-06-16T10:03:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
B0138آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه 17 جون ساعت۶:۳۰ بعد از ظهر

2005-06-02T10:01:00.000-04:00

فيلم كنسرت زيبا شيرازي در لس آنجلس

نمونه اي از كارهاي زيبا شيرازي
زن
خاك
سيب سرخ
عاشقانه
گل

فيلم ارتفاع پست

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
G0103آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه سوم جون ساعت۶:۰۰ بعد از ظهر

كارگردان: ابراهيم حاتمي كيا

فيلمنامه: اصغر فرهادي، ابراهيم حاتمي كيا

مدير فيلمبرداري: حسن پويا
تدوين: هايده صفي ياري
موسيقي: محمدرضا عليقلي

بازيگران: حميد فرخ نژاد، ليلا حاتمي، گوهرخيرانديش، شهرام قائدي، اميركاوه آهن جان، احمد كاوري، مهدي سالكي، امير آقايي، رامتين خداپناهي، رضا شفيعي جم، محمدعلي اينانلو
تهيه كننده: منوچهر محمدي

نمايش فيلم شاه خاموش

2005-05-24T21:18:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
G0103آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه جمعه 27 مي ساعت۶:۰۰ بعد از ظهر

كارگردان: همايون شهنواز

نويسنده فيلمنامه: همايون شهنواز

مدير فيلمبرداري: تورج منصوري

تدوين: عباس گنجوي

موسيقي: محمدرضا عليقلي
بازيگران: علي نصيريان، محمدرضا فروتن، مهتاب كرامتي، محمد صادقي، كاظم هژيرآزاد، ميرطاهر مظلومي اصل، پيتر سليماني‌پور، مجيد ميرزاييان، محمد حقگو

نمايش فيلم الهه زيگورات

2005-05-04T12:07:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
F0126آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه جمعه ۶ مي ساعت۶:۰۰ بعد از ظهر

كارگردان: رحمان رضايي

نويسنده فيلمنامه: رحمان رضايي

بازيگران: شهاب حسيني، محمدرضا شريفي‌نيا، حبيب دهقان‌نسب، غزال حسيني، زهره تاجمير رياحي، محسن قاضي‌مرادي، مسعود انصاري

مدير فيلمبرداري: عليرضا زرين‌دست

تدوين: ياور تورنگ

موسيقي: آندره آرزومانيان

نمايش فيلم كاغذ بي خط

2005-04-20T16:18:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
H0104آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه ۲۵ آوريل ساعت۶:۰۰ بعد از ظهر
كارگردان : ناصر تقوايي
فيلمنامه: ناصر تقوايي
آهنگساز : كارن همايون فر

بازيگران: خسرو شكيبايي، هديه تهراني، جمشيد مشايخي، مرتضي احمدي، مرحوم جميله شيخي، نيكو خردمند، اكبر معززي، صغري عبيسي

شاهرخ مسکوب: فراتر از کلاسهای رايج روشنفکری

2005-04-15T00:20:00.000-04:00

سيروس علی نژاد

شاهرخ مسکوب در آخرين روزها، عکس از بهمن امينی

شاهرخ مسکوب را تنها در پهنه نويسندگی ايران نمی توان ديد. او روشنفکری بيدار دل و يگانه بود که بينش عميقش، بين او و روزمرگی شکاف و جدايی می انداخت و همواره او را از هر چه باب روز، از جمله بازار سياست دورتر می کرد. سبک و سياقش در نوشتن و سنجشگری خردورزانه اش در هر چيز، سطح کارش را از کلاس های رايج روشنفکری ايران فراتر می برد و او را به سلسله کسانی می پيوست که در تاريخ ايران بويژه در عرصه روشنفکری ايران معاصر چند تنی بيشتر از آنان ظهور نکرده اند.
پس از سالهای پر تب و تاب جوانی که چندی او را به فعاليت حزبی واداشت، خود را از بند حزب و طبقه و گروه و دسته رهانيد و فارغ از تعلقات فريبنده باب روز، چپ و راست را به خودشان واگذاشت تا دعواهای سياسی را تا سرحد نابودی هر دو طرف ادامه دهند. انديشيدن را اختيار کرد که متاعی کمياب بود.

در دو چيز ممارست می ورزيد: زبان و تفکر، و اين امتياز او بر بيشتر روشنفکران همزمانش بود، و ادبيات مرکبی بود که او زبان و افکار خود را بر آن سوار می کرد تا هنر و حرفهای خود را با مخاطبانش در ميان نهد. در تاريخ، هرچند به تاريخ معاصر توجه داشت، اما تا پيش از تاريخ رفته بود، جايی که از اساطير سر در می آورد.

کارش چه در ترجمه و چه در تاليف به اساطير می رسيد و از اساطير آغاز می شد. پرداختن به اساطير از سر تفنن و هوس نبود، وجوهی از زندگی انسان معاصر را در آن می يافت و به بيانش می پرداخت. حماسه عرصه ای بود که امکاناتش حد نداشت و در آن آرزوهای آدم را برآورده می ديد.

آرزوهايی که در زندگی اجتماعی برآورده نمی شد. رويکردش به شاهنامه اما از نوع برخورد اهل "فضل و ادب" نبود. چيزهای ديگری در آن می جست و می يافت. "مقدمه ای بر رستم و اسفنديار" و "سوگ سياوش" گواه اين جستجو و يافتن است.
عکس شاهرخ مسکوب روی شماره چهلم مجله بخارا

فردوسی و شاهنامه از همان نخستين برخوردها او را به خود جذب می کرد و در متن پريشان و پر آشوب تاريخ ايران، کار او را بس سترگ و بی همتا می يافت. "هزار سال از زندگی تلخ و بزرگوار فردوسی می گذرد. در تاريخ ناسپاس و سفله پرور ما، بيدادی که بر او رفته است، مانندی ندارد. و در اين جماعت قوادان و دلقکان که ماييم با هوس های ناچيز و آرزوهای تباه، کسی را پروای کار او نيست و جهان شگفت شاهنامه همچنان بر "ارباب فضل" دربسته و ناشناخته مانده است."

تحليل او از اساطير، از افسانه ها و داستانها از سطحی که تا آن روز در ايران بود و شايد از آنچه تا امروز هم هست، فراتر می رفت. از جهان مدرن سر در می آورد و نگاه خواننده را از عمق گذشته های دوردست باز می آورد و به جهان امروز می افکند. نخست "مقدمه ای بر رستم و اسفنديار" را نوشت که به قول او ديگر جنگ خوب و بد نبود. "درد کار رستم و اسفنديار در بزرگی و پاکی آنهاست و به خلاف آن انديشه کهن ايرانی، در اين افسانه از جنگ اهورا و اهريمن نشانی نيست، اين جنگ نيکان است ..."

سپس به "سوگ سياوش" رسيد که داستان شهادت بود از آن نوع که مسکوب در می يافت. آنگاه نوبت "در کوی دوست" بود که حافظ بود. عرفان و سير وسلوک ايرانی. چيزی که نزد او از عالم حماسه جدا نبود، يا مانعة الجمع نبود، شايد ادامه اش بود.

در اين همه جز آنکه به علائق ادبی خود می پرداخت، به امر مهمتری نيز توجه داشت: تاريخ و زبان. " دو وجه امتياز بارز ملت ما با ملت های ديگر"، چيزی که بعدها نگاه فلسفی او را بر می انگيخت و به " مليت و زبان" می رسيد. تا بود اين سير ادامه داشت.

در تفکر به راه تجدد می رفت. مفاسد تمدن را می شناخت و با اين همه می دانست اين تمدنی است که دنيا را تسخير کرده و يگانه راه مقابله با آن، پناه بردن به خود آن است نه پناهنده شدن به سنت. ناگزير بايد ابزار تمدن را شناخت، به آن نزديک شد، آن را به دست گرفت و با آن کنار آمد.

درباره سياست و فرهنگ
"شکست سياسی و اجتماعی، شکست قلم در برابر واقعيت، در هر چيزی که به آن دست زديم. شکست عمومی اهل قلم، از کسروی و هدايت گرفته که مظاهر شکست ما هستند تا بزرگ علوی و احسان طبری، تا آل احمد و شريعتی و ساعدی تا دشتی و دکتر خانلری تا کی بگويم؟ موافق و مخالف همه شکست خورده ايم. ما قهرمان های شکستيم. در آرزو و ايده آل تا آنجا که به جستجوی حقيقت مربوط است موفقيم. اما به محض اينکه آنها را به محک واقعيت می زنيم شکست می خوريم." شاهرخ مسکوب

هر مبارزه ای برای رسيدن به تجدد و تمدن معنی می يافت. در حالی که نفس مبارزه نزد او، چنانکه در سالهای چهل و پنجاه تصور می شد، ارزشی نداشت. مبارزه، زمانی ارزش داشت که با آگاهی تمام به راه آزادی برود. " آزادی وجدان يا فکر ". امکان اشتباه را منتفی نمی دانست اما اشتباه را در صورتی پذيرفتنی می انگاشت که اشتباهکار از راه رفته باز گردد.

به جلال آل احمد و روش او می تاخت، چرا که معتقد بود راه آل احمد و روشنفکرها به اينجا کشيده است که با تجدد و مدرنيته، با فرهنگ جديدی که خوب يا بد، بدون ارزشداوری، جهانی شده به مخالفت برخاسته اند و راه چاره را در پناه بردن به سنت يافته اند. "بله احتمالاً برای انجام فرايض مذهبی آل احمد به مذهب روی نياورد. بلکه به عنوان يک وسيله سياسی به مذهب روی آورد. ولی نتيجه همه اينها چه شد؟ وقتی بخواهی مذهب را آلت دست کنی، خودت آلت دست شده ای. او با آن دم و دستگاه، از چند دست و پا چلفتی مثل من و تو خيلی بلدتر است."

درباره مبارزان دهه چهل و پنجاه که به جنگ های چريکی روی آوردند تندتر از اين می رفت: "آنها روشنفکر نيستند، اکتيويست اند. يک نوع فعالين يا مجاهدان يا مبارزان يا فداييان سياسی هستند. آدم هايی که خودشان را وقف يک ايده آل يا ايدئولوژی يا هر دو با هم کردند. صادق هم بودند ولی اين صداقت باز در زمينه کار اجتماعی به خودی خود الزاما ارزشمند نيست."

به اين نتيجه رسيده بود که روشنفکر ايرانی خود را بد تعريف کرده و به همين دليل نتوانسته در اين دوره نقش سازنده ای داشته باشد.

بعد از انقلاب گمان می برد که بايد در بسياری از ارزشهای مان تجديد نظر کنيم. صداقت نيز مانند مبارزه، تنها به علت نفس صداقت نزد او ارزشی نمی يافت "من مطلقا ديگر به صداقت به عنوان يک ارزش فی نفسه اعتقاد ندارم." مبارزه ای را که نسل انقلاب در سالهای چهل در پيش گرفت، فاقد شعور سياسی – اجتماعی می دانست که به راه خطا رفت و از تجدد دور افتاد: "خيال می کنم که بسياری از وقتها دست نزدن به کاری در سياست، فعال نبودن، مبارزه نکردن، بهتر از مبارزه کردن نادانسته است. نفس مبارزه يا فداکاری، به خودی خود دارای ارزش نيست. چيزی که کم داشته ايم و کم داريم شعور اجتماعی – سياسی است."

در زمينه کار اهل فکر به اين نتيجه رسيده بود که همواره در کار شکست خود بوده اند بی آنکه بتوانند از اين شکست ها آگاهی بسازند، در صورتی که پيروزی فقط زمانی به دست می آيد که اين شکست ها را به آگاهی بدل کنيم. "شکست سياسی و اجتماعی، شکست قلم در برابر واقعيت، در هر چيزی که به آن دست زديم. شکست عمومی اهل قلم، از کسروی و هدايت گرفته که مظاهر شکست ما هستند تا بزرگ علوی و احسان طبری، تا آل احمد و شريعتی و ساعدی تا دشتی و دکتر خانلری تا کی بگويم؟ موافق و مخالف همه شکست خورده ايم. ما قهرمان های شکستيم. در آرزو و ايده آل تا آنجا که به جستجوی حقيقت مربوط است موفقيم. اما به محض اينکه آنها را به محک واقعيت می زنيم شکست می خوريم."

مسکوب پيش از آنکه رو دربايستی را با ديگران کنار بگذارد، با خود کنار گذاشته بود. از همان زمان که توده ای بود و به زندان افتاده بود، گزارش خروشچف به کنگره بيستم، و گردش تانکهای شوروی در مجارستان بر ارکان ايمان او لرزه افکنده بود.

او که هميشه اهل شک بود در يافته بود که ديگر توده ای نيست. با سرهنگ زيبايی – بازجويش – صحبت کرده بود و گفته بود و قبولانده بود که ديگر توده ای نيست. از رضاشاه که پدرش با همه متانت و جا سنگينی، در رفتن او مثل بچه ها رقصيده بود و از محمد رضاشاه که به هر حال او را به زندان افکنده بود، دل خوشی نداشت. اما اينها مانع داوری درست در باره يک دوران نمی شد.

در بحثی که با علی بنو عزيزی می کند – از معدود مصاحبه هايی که از او برجای مانده و کتاب "درباره فرهنگ و سياست" را پديد آورده است – آشکارا می گفت فقط استبداد نبود که در آن دوره ها جريان داشت.

مقدمه ای بر رستم و اسفنديار
"درد کار رستم و اسفنديار در بزرگی و پاکی آنهاست و به خلاف آن انديشه کهن ايرانی، در اين افسانه از جنگ اهورا و اهريمن نشانی نيست، اين جنگ نيکان است ... "شاهرخ مسکوب

"به دنبال استبداد دوره رضاشاهی کوشش ديگری بود برای اينکه ما با قرون وسطای تاريخمان ببريم و با دنيا همراه بشويم. برای بيرون آمدن و بريدن از دوره ای ناچار بايد با ارزشها و فرهنگ آن دوره مقابله کرد."

يک وجه ممتاز در کار شاهرخ مسکوب زبان اوست که در بهترين سطحی قرار داشت که در زمان او ممکن بود و در صلابت از نثر پيشينيان هيچ کم نداشت.

زبان بی مانندی که او داشت تا مدتها الگوی فارسی نويسان خواهد ماند. نثر دلاويزی که هرگاه لازم می آمد همچون صحنه های جنگ رستم و اسفنديار به طنطنه می افتاد و هر گاه به سير و سلوک عرفانی می رسيد از آرامشی بی حد برخوردار می شد. خودش می گفت که اين او نيست که زبان آثارش را انتخاب می کند. اين اثر است که زبان خود را "پيدا" می کند. " می گويم پيدا ... برای اينکه من زبان را انتخاب نکردم. اساساً مطلب يا فکر است که زبان خودش را پيدا می کند و به کار می گيرد. نويسنده تکليف زبان را روشن نمی کند بلکه زبان است که تکليف نويسنده را روشن می کند. هر فکری زبان خودش را دارد و يا وقتی که زبانی بيايد فکرش هم باهاش هست."

زبان

برخورد او با زبان، فلسفی بود. حيف که اين نوشته مانند تمامی نوشته های از اين دست که در مرگ کسی نوشته می شود، به تعجيل انتشار می يابد و "زبان و مليت" در دسترس نيست. عقيده داشت همان کاری که گوته يا مايستر اکهارت در زبان آلمانی کرده اند، اکنون هفتاد هشتاد سالی است که در زبان فارسی شروع شده است. در حالی که پيش از آن، زبان فارسی، درست مانند جامعه ايرانی در چهار صد سال اخير دچار انحطاط بوده است.

زبان او در آثارش از ابتدا در اوج بوده است. نثر "مقدمه ای بر رستم و اسفنديار" شاهد گويای اوج نثر او در همان آغاز راه است. " در سنت مزديسنا نيز زرتشت اسفنديار را در آبی مقدس می شويد تا رويين تن شود و او به هنگام فرو رفتن در آب چشمهايش را می بندد. از نيرنگ روزگار در اينجا ترسی غريزی و خطاکار به ياری مرگ می شتابد. آب به چشمها نمی رسد و زخم پذير می مانند. ترس از جايی فرا می رسد که درست در همان جا بايد نابود شود. ترسيدن از آبی که شستشو در آن مايه رويين تنی است! در اينجا ترس برادر مرگ است و مرگ همزاد ناگزير عالم وجود. حتی پيکان تير که دست افزار اوست خود از مرگ نمی رهد. اگر هزار در را به روی مرگ ببندی درست از روزنی که نمی پنداری، به درون آمده است زيرا از هيچ جايی نمی آيد تا خدايی راه را بر او بگيرد، در آدمی حضور دارد و از همانگاه که زندگی آغاز شد به همه جا رسيده است که نفس زيستن خود به سوی نيستی رفتن است."

و اينک خود او رفته است. " کيست که از ژرفنای خاموش مردگان در امان باشد؟"
BBC

عمر خيام در آمريكا اكران مي شود

2005-04-12T21:22:00.000-04:00

۶سال طول كشيد تا كيوان مشايخ كارگردان آمريكايي-ايراني، فيلمش پاسدار: افسانه عمر خيام را بسازد. اين پروژه به زندگي شاعر، ستاره شناس و رياضيدان معروف ايراني عمر خيام پرداخته است.
فيلمي با نقش آفريني بازيگران متفاوت و بعضا مشهور مثل ونساردگريو ستاره سينماي انگلستان كه در آمريكا، انگليس و سمرقند ساخته شد. كارگردان فيلم مي گويد خيام سمبل تمام چيزهاي پارس براي من است: من از 11 سالگي در آمريكا بوده ام، پدرم از شعر استفاده مي كرد تا زبان فارسي را به من بياموزد. اين مساله چندان براي من مهم نبود چرا كه آن زمان مي خواستم يك آمريكايي باشم و گذشته ام را فراموش كنم. حالا در 36 سالگي و 10سال پس از فوت پدرم اهميت كلمات او را پيدا كرده ام، اينكه هرگز فراموش نكنم چه كسي هستم و از كجا آمده ام.
حسن صباح و عمر خيام دوستان نزديكي بودند، اما آنچه اين دو را از هم جدا مي كرد ديدگاه انساني و معنوي خيام در مقابل ديدگاه مطلق صباح بود. زماني كه كارتان را شروع كرديد به اين فكر مي كرديد كه چنين تفاوت هايي ميان منطق گرايي و مطلق گرايي در دوران بعد از يازدهم سپتامبر به موفقيت فيلم شما كمك خواهد كرد!
بله، مي خواستم يك فيلم فرا زماني بسازم كه گذشته و حال و آينده را به هم بياميزد. شايد ندانيد يازدهم سپتامبر مرا ويران كرد. آن موقع من در موناكو به دنبال يافتن لوكيشن براي فيلم بودم، زماني كه به آمريكا برگشتم تمام حاميان مالي كه قول همكاري داده بودند، اعلا م انصراف كردند و هيچ كس در حيطه سينما براي مدت يكسال حتي حاضر نشد با من صحبت كند.
فيلم شما يك فيلم مستقل است، جمع كردن هنرپيشگاني از كشورهاي مختلف و فيلمبرداري در كشوري مثل ازبكستان كه شايد اصلا صنعت سينما نداشته باشد، سخت نبود؟
من واژه هاي جاه طلبي ، غيرممكن بودن و كار بسيار سخت را بسيار شنيدم، اما كلماتي كه پدرم در زمان مرگ به من گفت، هميشه در گوشم بود. قوي باش و اعتقادت را از دست نده بازيگران فيلم من، اعضاي متحدي بودند چرا كه به اعتقادات من و ديدگاهم باور داشتند.
فيلم شما در بازار فيلم كن عرضه شد، واكنش ها به فيلم چه بود؟ آيا پخش كننده اي براي فيلم پيدا كرديد؟
ما در ميانه عقد قراردادهاي تجارتي براي اكران هاي بيشتر فيلم هستيم، بايد بگويم كه واكنش ها بسيار مثبت بود، ما كار مشكلي براي يافتن عوامل فروش و پخش كننده داشتيم چرا كه مي خواستيم مطمئن شويم كه فيلم در بهترين شرايط اكران مي شود، جالب است بدانيد در اكران هاي آزمايشي متوجه شديم كه تماشاگران زن بيشتر از تماشاگران مرد به فيلم واكنش مثبت نشان مي دهند.
ونساردگريو يك نقش كوتاه اما تاثيرگذار در فيلم شما بازي كرده است، كاركردن با او چطور بود؟
بازي ونسا سطح فيلم مرا بالا تر برد. حمايت او و بازي زيبايش يكي از دلا يل خاص بودن اين فيلم براي من است. با او به عنوان كارگرداني كه فيلم اول خود را مي سازد، كار كردن با يك اسطوره زنده، رويايي بود كه بدل به واقعيت شد. تنها دليلي كه او پذيرفت در فيلم بازي كند اين بود كه او پيام فيلم را باور داشت.

شناسنامه فيلم
ژانر: درام، اكشن، حادثه، خانواده
موضوع: عشق، هدف، سرنوشت، حقايقي درباره يك نابغه شاعر
خلا صه داستان: كامران پسر 12 ساله اي است كه كشف مي كند جد او كه در قرن دوازدهم مي زيسته عمر خيام، شاعر و ستاره شناس و رياضيدان ايراني است. قصه سرگذشت خيام نسل به نسل در خانواده او منتقل شده است. فيلم، مخاطب را از دنياي امروز به دوران خيام و حسن صباح تاريخ مي برد.بازيگران: ونساردگريو (يكي از ورثه ها)، مورتمن بليب ترو (ملك شاه)، برونو لا سترا (عمر خيام)، كريستوفر سيمپسون (حسن صباح)، آدام ايكاهلي (كامران)
كارگردان: كيوان مشايخ
نويسنده: بله ايوري، كيوان مشايخ
درباره كارگردان
كيوان مشايخ از سن 11 سالگي در هوستون تگزاس سكونت دارد. او پيش از فيلم خيام كه در سال 2004 ساخته شد، فيلم كوتاه The Tip را در سال 1997 ساخت. او فارغ التحصيل رشته اقتصاد و مطالعات مديريتي از دانشگاه رايس )۱۹۸۹( است و در سال 1993 دكتراي حقوق را از دانشكده حقوق دانشگاه تگزاس جنوبي دريافت كرد.

شاهرخ مسکوب درگذشت

2005-04-12T21:06:00.000-04:00

شاهرخ مسکوب در آخرين روزها، عکس از بهمن امينی

شاهرخ مسکوب، نويسنده، پژوهشگر و مترجم ايرانی صبح روز سه شنبه 12 آوريل در بيمارستانی در پاريس درگذشت.
آقای مسکوب که در زمان مرگ هشتاد سال داشت، مدتی بود که از نارسايی در دستگاه گردش خونش رنج می برد و مرتب برای تعويض خون به بيمارستان می رفت.

هفته گذشته بيماری او که در واقع نوعی سرطان خون بود، شدت گرفت و در بيمارستان بستری شد تا سرانجام سحرگاه سه شنبه درگذشت.

شاهرخ مسکوب که در سال 1304 به دنيا آمده بود، از حدود بيست سال پيش در پاريس زندگی می کرد و آخرين بار چهار سال پيش بود که به ايران رفت.

گفتگو با بهمن فرسی نويسنده و منتقد ادبی درباره شاهرخ مسکوب - برنامه جام جهان نما

سخنانی از شاهرخ مسکوب در برنامه نمايشگران

مسکوب از پژوهشگران نامی ايران در زمينه شاهنامه فردوسی بود. کتابهای "مقدمه ای بر رستم و اسفنديار" و "سوگ سياوش" از آثار مهم او در اين عرصه است.

از ديگر آثار مطرح تاليفی او می توان به کتابهای "درباره سياست و فرهنگ" ( گفتگويی با علی بنو عزيزی) که در ايران با عنوان "کارنامه نا تمام" منتشر شد و "هويت ايرانی و زبان فارسی"، اشاره کرد.

در زمينه ترجمه مسکوب آثار معتبری از سوفوکل و آشيل به فارسی برگرداند که سه تراژدی سوفوکل در مجموعه ای با عنوان "افسانه های تبای" توسط انتشارات خوارزمی منتشر شد.

"پرومته در زنجير"، اثر آشيل کتاب ديگری است که نام مسکوب را به عنوان مترجم بر خود دارد.

آثار متاخر مسکوب را انتشارات خاوران در پاريس منتشر می کرد. او پيش از مرگ قصد داشت "سه گانه ای در سير و سلوک" را شامل کتابهای "مسافرنامه"، "گفتگو در باغ" و "سفر خواب" منتشر کند.

جسد مسکوب به خواست خانواده اش برای تدفين به ايران منتقل خواهد شد.

bbc

'مولوی آمريکا را تسخير می کند'

2005-04-11T21:30:00.000-04:00

مولانا جلال الدين محمد بلخی

استيو هولگيت خبرنگار 'گزارشهای ويژه واشنگتن' که از سوی وزرات خارجه آمريکا منتشر می شود، در مطلبی تحت عنوان 'مولوی شاعر ايرانی آمريکا را تسخير می کند' از شهرت روز افزون مولانا جلال الدين محمد بلخی در آمريکا می نويسد و آن را مديون ترجمه اشعار او توسط يک شاعر و استاد پيشين ادبيات در آمريکا می داند. کلمن بارکس مترجم اشعار مولانا به خبرنگار 'گزارشهای ويژه واشنگتن' گفته است که اشعار مولوی پاسخگوی نياز معنوی و روحی آمريکايی هاست و اين يکی از عواملی است که بسياری را در آمريکا شيفته اشعار مولانا ساخته است.
آنچه در زير می خوانيد ترجمه ای است از اين مقاله.

مولوی آمريکا را تسخير می کند

مولوی يکی از محبوب ترين شعرا در آمريکاست و گرچه تا دهسال پيش کمتر کسی با او آشنايی داشت اما اکنون در سراسر دانشگاههای آمريکا کلاسهايی برای شناخت آثارش تشکيل شده است و درقسمت فرهنگی روزنامه های اکثر شهرهای عمده آمريکا از جلسات شعرخوانی و سخنرانی درمورد او يک خبر يا آگهی به چشم می خورد.

آنچه ميزان محبوبيت بالای او را بيشتر آشکار می سازد تنظيم آهنگ بر روی اشعار او از سوی گروهی از خوانندگان و ستارگان سينما در آمريکاست.

اين انسان نمونه کيست که آوازه شهرتش اين چنين در سراسر آمريکا پيچيده است؟
آيا ايالات متحد آمريکا شاعر معروف ديگری مانند والت ويتمن خلق کرده است تا ترانه های اين سرزمين را بسرايد و يا رابرت فراست ديگری آمده است تا پاسخگوی خواسته های بر آورده نشده روحمان باشد؟

در واقع اين شاعر آمريکايی نيست و کسی هرگز او را در سالن سخنرانی شهر خود و يا در گفتگوهای تلويزيونی نخواهد ديد زيرا بيش از هفتصد سال است که چشم از اين جهان فروبسته است و نام او اگرچه تنها مدت زمان کوتاهی است که در آمريکا بر سر زبانها افتاده، قرنهاست که در قلب مردم ايران جای داشته است.

روی جلد منتخب اشعار مولوی ترجمه کلمن بارکس

نام او مولانا جلال الدين محمد بلخی است که بيشتر با نام مولوی در آمريکا شناخته می شود.

ابعاد شيفتگی آمريکايی ها را می توان با شيفتگی که در دوران بيتلها نسبت به اين گروه وجود داشت قياس کرد و گرچه نمی توان گفت که به همان شدت است ولی بسيار قابل ملاحظه است.

به گفته بسياری از منابع ظرف دهسال گذشته ترجمه اشعار مولوی بيش از هر شاعر ديگری در
آمريکا به فروش رسيده است. در جستجوی اينترنتی با نوشتن نام او بيش از ۸۰۰ هزار نتيجه به دست می آيد.

تقويم مولوی، فنجان و پيراهنهايی با نام او در دانشگاه ها و کتابخانه های نقاط مختلف آمريکا به چشم می خورند. اما با وجود اينکه شهرت مولوی دارای ويژگی هايی است که شخصيتهای معروف در فرهنگ عامه از آن برخوردارند نبايد موفقيت او را دراين سطح قرار داد و تصور کرد که اشعار مولوی با سرچشمه گرفتن از سنن اسلامی نمی تواند پاسخگوی نياز روحی و التيام بخش نگرانيهای بسياری از مردم آمريکا باشد.

فيليس تيکل سر دبير "هفته نامه ناشر" معتقد است که محبوبيت مولوی در آمريکا ناشی ازعطش معنوی مردم اين کشور است.

کلمن بارکس شاعر آمريکايی ازايالت تنسی که با ترجمه اشعار مولوی باعث محبوبيت اين شاعر فارسی زبان در آمريکا شد، به همين موضوع اشاره داشته و می گويد که جذبه معنوی مذهبی اشعار مولوی آمريکايی ها را شيفته او ساخته است. وقتی مولوی در شعر خود اين پرسش را مطرح می کند که "ز کجا آمده ام آمدنم بهر چه بود ؟" با بسياری از آمريکايی ها که دارای احساسات معنوی شديد هستند ارتباط برقرار می کند.

به دنبال حملات يازدهم سپتامبر۲۰۰۱در چند تفسير نوشته شد که مولوی پل مهم ارتباط بين آمريکايی ها و مسلمانان است و بسياری با اين گفته هانس ماينکه شاعر آلمانی موافقند که می گويد "اشعار مولوی تنها دريچه اميدی است که در اين دوران سياهی و تباهی به روی ما باز است."

کلمن بارکس از مترجمان اشعار مولوی به زبان انگليسی
اما هيچکس تاکنون مانند کلمن بارکس، مترجم اشعار مولوی در شناساندن او چنين نقش مهمی ايفا نکرده است. به اعتقاد جيمز فاديمن يکی از اساتيد آمريکايی، کلمن بارکس مولوی را به مردم آمريکا شناسانده و باعث محبوبيت او شده است.

جوهر شعری مولوی کتابی که بارکس در سال ۱۹۹۵منتشر ساخت، يکی از مهمترين عوامل اشتياق وعلاقه آمريکايی ها به اشعار اين شاعربزرگ فارسی زبان بوده است.

بارکس در يکی از مصاحبه های اخير خود گفته است که انگيزه او برای ترجمه اشعار مولوی بسيار اتفاقی بوده است چون او حتی نام مولوی را هم نشنيده بود تا اينکه يک نويسنده آمريکايی به نام رابرت بلای در سال ۱۹۷۶ يک نسخه از ترجمه اشعار مولوی را به زبان انگليسی سنگين و دانشگاهی که تنها ترجمه از اشعار اين شاعر در آن زمان بود به او داد و گفت "اين اشعار را بايد ازقفس رها کرد. "

بارکس که در آتن واقع در ايالت جورجيا زندگی می کند، می گويد که خيلی زود ترجمه اشعار مولوی را که هفت سال تکميل آن به طول انجاميد آغاز کرد. " من اول در قالب شعر آزاد اين اشعار را به زبان انگليسی مدرن ترجمه کردم."

بارکس می گويد تمام تلاش او تا جای ممکن اين است که روح و تصاوير شعری مولوی را حفظ نمايد اما قادر به حفظ عمق آهنگ اشعار او نيست " من تپشی را که در شعر او می شنوم پی می گيرم و مانعی بر سر آن بوجود نمی آورم و می گذارم تا با اين تپش شعر مولوی نواخته شود."

بارکس در مدت هفت سال در صدد انتشار اثر خود بر نيامد ولی سرانجام آن را به انتشارات هارپر کالينز برای چاپ داد. موفقيت غير منتظره اين اثر بارکس را به انتشار ترجمه های ديگری از آثار مولوی منجمله کتاب جوهر شعری مولوی ترغيب کرد که در ۵۰۰ هزار نسخه به فروش رسيده است، رقمی که نمايشگر محبوبيت فراوان اين شاعر قرن ۱۳ ميلادی است.

گشايش خانه مولانا در شهر مزارشريف (عکس از سايت خانه مولانا)
بارکس شاعر و استاد پيشين ادبيات با اشتياق و شيفتگی از مولوی صحبت می کند: " شعر او حاصل خلاقيت آن نيمه ای از روح انسان است که نه از شخصيت بلکه از چيزی ماوراء آن و درک انسان الهام می گيرد.

بارکس با اشاره به عرفان در اشعار مولوی می گويد که الهيات مولوی شادی آفرين است زيرا که به اعتقاد مولوی صرف داشتن جان در بدن و ادراک مايه شادمانی است .

بارکس همچنين به نقش اشعار مولوی در ايجاد پيوند ميان مسلمانان و آمريکايی ها اشاره می کند و می گويد "ما آمريکايی ها شناخت کافی از جهان اسلام نداريم و قادر به حس زيبايی و عمق اشعار مولوی نيستيم."

بارکس اظهار اميدواری کرد که ترجمه اشعار مولوی بتواند به درک عمق معنای شعر او کمک کند و به مانند درگهی باشد که اشعار بتواند از آن وارد شود و آشنايی با خود، رها ساختن و تسليم داشتن را فراهم آورد. اين اشتياق به تسليم خود است که جوهر اصلی اسلام است."

اشتياق بارکس به ايجاد تفهيم و تفاهم ميان آمريکايی ها و جهان اسلام است که او را به نقاطی خواهد کشاند که به هنگام ترجمه اشعار مولوی تصور ديدن آنها را به خود راه نمی داد.

آنچه کلمن بارکس و مولانا در آن سهيم اند اين حس کنجکاوی توام با شور و اشتياق است که اين دو انسان متفاوت را با خواسته های معنوی يکسان بهم پيوند می دهد

BBC

نواب صفابار سفربست و رفت

2005-04-09T21:47:00.000-04:00

نواب صفا
بار سفر
بست و رفت!
هركجا عشق هست او هم هست

اسماعيل نواب صفا، ترانه‌سرای پرقدرت ايران در سن 81 سالگی رخت سفر بر بست و برای ابد رفت.

اين يكی از زيباترين ترانه‌های او بود كه روی آهنگی از ساخته‌های تجويدی در نيمه دهه 40 و اوج گيری و شكوفائی ترانه سرائی درايران سرود:

رفتم، رفتم

رفتم و بار سفر بربستم

باتو هستم هركجا هستم

بعدها هر دو صدای‌هايده را برای آن پسنديدند و شدی يكی از زيباترين و كلاسيك ترين آوازهای‌هايده:

از عشق تو جاودان

ماند ترانه من

با ياد تو زنده ام

اين عشقت، بهانه من

رفتم و بار سفر بستم

با تو هستم هركجا هستم

نواب صفا، بامداد نوزدهم فرودين، در خانه‌ای كه در و ديوارش ابوالحسن صبا، مرتضی خان محجوبی، بنان، حسين ياحقی، تجويدی، دلكش، رضا محجوبی، مرضيه، قوامی و... را گواهی ميدادند خاموش شد.

متولد 29 اسفند 1303 هجری شمسی بود. ابروهای پهن و پرپشت او يادگار خاندان صفويه بود اما او از جوانی صف خود را از صف درباريان و اشراف جدا كرده بود. خوی نرم و چهره مهربان نواب صفا چنان بود كه در بزم و محفل اهل شعر و موسيقی جای داشت.

از سال 1326 همكاری خود را با راديو آغاز كرد و در سال 1335 به عضويت شورای نويسندگان راديو درآمد. «كاروان شعر و موسيقی» در راديو ايران از يادگارهای نواب صفا بود.

در سالهای پيش از انقلاب كه پخش صدای زنان ممنوع نبود، نوروز هر سال، اغلب با ترانه«آمد نو بهار» او آغاز می‌شد كه دلكش با قدرت تمام خوانده بود. ليست بلند ترانه‌هائی كه او ساخت و مشهورترين خواننده دوران آن را خواندند، در كتاب خاطراتش بنام "قصه شمع" از خواندنی ترين فصول اين كتاب است.

آخرين بزرگذاشتی كه برای او برگزار شد، به هميت فرهنگسرای هنر در شامگاه 28 مهر ماه 1383 بود، كه در آن، همايون خرم حلقه‌ گلی را بر گردن صفا انداخت تا در حياتش از او قدردانی شده باشد.

نواب صفا در همان مراسم گفت:

« از هفتاد گذشته‌ام و به هشتاد رسيده‌ام. اگر بخواهم حديث اين هشتاد سال را بگويم، خسته‌كننده هست و آموزنده نيست! ... برای اينكه اگر آموزنده بود، من ديگر دنبال شعر و شاعری نمی‌رفتم. آن را وسط كار رها می‌كردم و می‌گفتم برو دنبال كارت، ولی حالا می‌فهم كه بعد از هشتاد سال، اين همه دوست دارم؛ اين همه مردمی كه فرهيخته‌اند ، فهميده اند، وقت خود را گذاشته‌اند و آمده‌اند تا با بنده ملاقات كنند.

من كتابخانه‌ كوچكی دارم و نمی‌گويم كتابخانه، پشت كتاب‌هايم می‌نويسم «كتاب‌داری». روی جلد می‌نوشتم: كتاب‌داری نواب صفا. يكی از دوستان پرسيد كه كتاب‌داری يعنی چه؟ گفتم: من كتاب را نگاه می‌كنم. كسانی كتابخانه دارند كه خيلی چيزهای ديگر هم دارند. من با اين چند جلد كتابی كه دارم، بهتر است نامم كتاب‌دار باشد. بدون هيچ تظاهری به شما می‌گويم كه من رفتم و فردوسی را از اول تا آخر مطالعه كردم. من جرات فردوسی شدن را نداشتم؛ از من ساخته نبود. بنابراين تمام فردوسی و مولوی را خواندم. من اينها را كه می‌گويم، می‌خواهم در واقع از نعمت بازنشستگی صحبت كنم؛ نعمت خانه‌نشين شدن.

تمام آثار ادبی را بازخوانی كردم. بعد چشمم افتاد به يك سفرنامه‌ای كه از دايی‌ام به من رسيده بود. نوشته بود سفرنامه‌ «فرهاد ميرزا». هرچه از همه كس درباره‌ی «فرهاد ميرزا» پرسيدم، ديدم كسی او را نمی‌شناسد. ايشان نايب السلطنه‌ ايران بود. بعد از اولين سفر فرنگ ناصرالدين شاه، همين فرهاد ميرزا به نايب السلطنتی رسيده بود. از آنجا كه ديدم كسی او را نمی‌شناسد، رفتم و سفرنامه‌اش را نوشتم. بعد، شرح حال او را هم نوشتم. من اين دو اثر را دادم و آن‌ها را چاپ كردند. بعد از اين كار، خاطرات خود را به نام «قصه شمع» نوشتم و بعد از آن، ترانه‌های خودم را چاپ كردم. آخرين آثار فرهاد ميرزا را نيز كار كردم. من اين كارها را در مدت 25 سال خانه‌نشينی انجام دادم. شرمنده‌ام كه وقت شما را امشب گرفتم، شرمنده‌تر و از خداوند بزرگ می‌خواهم كه ايران و ايرانی برپا بماند.»

2005-04-06T11:20:00.000-04:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
H0104آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه ۸ آوريل راس ساعت۶:۰۰ بعد از ظهر

كارگردان: فريدون جيراني فيلمنامه: فريدون جيراني،

بازيگران: كتايون رياحي، محمدرضا گلزار، ثريا قاسمي، آتيلا پسياني، هانيه توسلي، شاهرخ فروتنيان، مهسا عظيمي، شيوا ابراهيمي، بهروز قادري، ابوالقاسم ايزدي، تهيه كننده: يدالله شهيدي

CUPE Election (Canadian Union of Public Employees - UofO)

2005-04-01T10:12:00.000-05:00

Name : Massoud Khazabi
Occupation: PhD Candidate at the Economics Department
Running Position : Chief Steward (Anglophone)

DATE: April 7th (Thursday)

TIME: 6:00 P.M.

Location: 85 University StreetUniversity Centre, Room 303

PLEASE PRESENT YOUR PHOTO ID AT THE BOOTH

CUPE Election (Canadian Union of Public Employees - UofO) are the union representing the Markers, Tutors, Proctors, Demonstrators, Lab Monitors, Teaching Assistants and Research Assistants employed at the University of Ottawa.

for more information click here

.

سيزده بدر

2005-03-31T18:49:00.000-05:00

جشن سيزده فروردين ماه روز بسيار مبارک و فرخنده است. ايرانيان چون در مورد اين روز آگاهي کمتري دارند آن روز را نحس مي دانند و براي بيرون کردن نحسي از خانه و کاشانهً خود کنار جويبارها و سبزه ها مي روند و به شادي مي پردازند. تا کنون هيچ دانشمندي ذکر نکرده که سيزده نوروز نحس است. بلکه قريب به اتفاق روز سيزده نوروز را بسيار مسعود و فرخنده دانسته اند. مثلا در صفحهً 266 آثار الباقيه جدولي براي سعد و نحس آورده شده که در آن سيزده نوروز که تير روز نام دارد کلمهً ( سعد ) به معني فرخنده آمده و به هيچ وجه نحوست و کراهت ندارد. بعد از اسلام چون سيزدهً تمام ماه ها را نحس مي دانند به اشتباه سيزده عيد نوروز را نيز نحس شمرده اند. وقتي دربارهً نيکويي و فرخنده بودن روز سيزدهم نوروز بيشتر دقت و بررسي کنيم مشاهده مي شود موضوع بسيار معقول و مستند به سوابق تاريخي است. سيزدهم هر ماه شمسي که تير روز ناميده مي شود مربوط به فرشتهً بزرگ و ارجمندي است که " تير " نام دارد و در پهلوي آن را تيشتر مي گويند. فرشتهً مقدس تير در کيش مزديستي مقام بلند و داستان شيريني دارد. ايرانيان قديم پس از دوازده روز جشن گرفتن و شادي کردن که به ياد دوازده ماه سال است، روز سيزدهم نوروز را که روز فرخنده ايست به باغ و صحرا مي رفتند و شادي مي کردند و در حقيقت با اين ترتيب رسمي بودن دورهً نوروز را به پايان ميرسانيدند.

سبزه گره زدن

افسانهً آفرينش در ايران باستان و مسئلهً نخستين بشر و نخستين شاه و دانستن رواياتي دربارهً کيومرث حائز اهميت زيادي است. در اوستا چندين بار از کيومرث سخن به ميان آمده و او را اولين پادشاه و نيز نخستين بشر ناميده است. گفته هاي حمزه اصفهاني در کتاب سني ملوک الارض و انبياء و گفته هاي مسعودي در کتاب مروج الذهب جلد دوم و بيروني در کتاب آثار الباقيه بر پايهً همان آگاهي است که در منابع پهلوي وجود دارد. مشيه و مشيانه که پسر و دختر دوقلوي کيومرث بودند روز سيزده فروردين براي اولين بار در جهان با هم ازدواج نمودند. در آن زمان چون عقد و نکاحي شناخته شده نبود آن دو به وسيله گره زدن دو شاخه پايهً ازدواج خود را بنا نهادند. اين مراسم را بويژه دختران و پسران دم بخت انجام ميدادند و امروز هم دختران و پسران براي بستن پيمان زناشويي نيت مي کنند و علف گره مي زنند. اين رسم از زمان کيانيان تقريباً متروک شد ولي در زمان هخامنشيان دوباره شروع شده و تا امروز باقي مانده است. در کتاب مجمل التواريخ چنين آمده " اول مردي که به زمين ظاهر شد پارسيان او را کل شاه گويند. پسر و دختري از او ماند که مشيه و مشيانه نام گرفتند و روز سيزدهً نوروز با هم ازدواج کردند و در مدت پنجاه سال هيجده فرزند بوجود آوردند و چون مردند جهان نود و چهار سال بي پادشاه بماند " . چنانکه در بحث جشن نوروز اشاره شد کردهاي ايران و عراق که زرتشت را از خود مي دانند روز سيزدهم فروردين را جزو جشن نوروز به حساب مي آورند.

مقاله درباره سيزده بدر

در کتابهاي تاريخي و ادبي سده هاي گذشته، که رسم ها، آيين جشن هاي نوروزي کهن را ياد و يادداشت کرده اند، چون تجارب الامم، آثار الباقيه، التفهيم، تاريخ بيهقي، مروج الذهب، زين الاخبار و نيز در شعر شاعران به ويژه شاعران دورهً غزنوي که بيشترين توصيف جشن ها را در بر دارد اشاره اي به " سيزده بدر " نمي يابيم. پرسش اينجاست که اگر در کتاب هاي تاريخي و ادبي گذ شته اشاره اي به سيزده بدر و هفت سين نمي يابيم آيا اين رسم ها را بايد پديده اي جديد دانست و يا اين که، رسمي کهن است، و به علت عام و عاميانه بودن در خور توجه نبوده و با معيارهاي مورخان زمان ارزش و اعتبار ثبت و ضبط نداشته است؟ نگارنده حالت دوم را باور دارد. زيرا رسم و آييني که بدين گونه در همه شهرها و روستاهاي ايران همگاني است و در بين همهً قشرهاي اجتماعي عموميت دارد، نمي تواند عمري در حد دو نسل و سه نسل داشته باشد. ديگر اين که مي دانيم کتابهاي تاريخي و شعرهاي شاعران، رويدادها و جشن هاي رسمي را که در حضور شاهان و خاصان دستگاه حکومتي بود، بيان و توصيف مي کرد. ولي سيزده بدر، رسمي خانوادگي و عام و به بياني ديگر پيش پا افتاده و همه پسند ( و نه شاه پسند ) بود. از طرف ديگر، نوشتن رويدادهاي روزي که رفتارها و گفتارهاي خنده دار و غير جدي، براي خود جايي باز کرده، تا " نحسي سيزده " آسانتر " در " برود، توجه مورخ و شاعر را به خود جلب نمي کرد. و شايد " نحس " بودن هم عاملي براي بيان نکردن بود. نحس و ناخوشايند بودن عدد 13 و دوري جستن از آن، در بسياري از کشورها و نزد بسياري از ملت ها، باوري کهن است. مسيحيان هيچ گاه سيزده نفر بر سر يک سفره غذا نمي خورند. در باور تازيان سيزدهمين روز هر ماه ناخوشايند است. ابوريحان بيروني در جدول " روزهاي مختار و مسعود و مکروه " در ايران کهن، روز سيزدهم ماه تير را که ( تير نام دارد ) منحوس ذکر کرده است. سالهاي زيادي فروردين ماه اول تابستان بود. يکي از نويسندگان در خاطره هاي هفتاد ساله اش از باور مردم شهر خود، قزوين، دربارهً سيزده بدر مي نويسد : روز سيزده بدر جايز نبود براي ديد و بازديد، به يک خانه رفت، هم صاحب خانه به فال بد ميگرفت و مي گفت نحوست را به خانه من آوردند و هم رونده، نمي خواست مبتلا به نحوست آن خانه شود. روز سيزده بايد به صحرا رفت. زيرا آنچه بلا در اين سال بيايد، امروز مقدر و تقسيم مي شود. پس خوب است ما در شهر و خانه خود نباشيم، شايد در تقسيم بلا، فراموش شده و از قلم بيفتيم. شباهتي که بين سيزده بدر و برخي از رسم هاي کاتارها( بازماندگاه مانويان در اروپا، که ترکيبي از انديشه هاي زردشتي، فلسفهً باستان و مسيحيت دارند ) اين پرسش را به ذهن مي رساند که آيا هر دو ريشهً مشترک باستاني ندارند؟ کاتارها در روز عيد " پاک " ( که برخي از سال ها به روز سيزده فروردين نزديک است ) از خانه بيرون آمده و روز را در دامن صحرا و کنار کشتزار مي گذرانند، و براي ناهار با خود تخم مرغ ميبرند. در اين روز پنهان کردن تخم مرغ در گوشه و کنار و پيدا کردن آنها سرگرمي کودکان است. سه شباهت ، يا سه ويژگي مشترک اين دو عبارتند از :

1- آغاز محاسبهً هر دو از آغاز بهار و اعتدال ربيعي است.

2- در روز سيزده و عيد پاک کاتارها به صحرا و دامان طبيعت مي روند.

3- بازي و سرگرمي کودکان با تخم مرغ فقط در روزهاي عيد بهاري رسم است، نه فصلهاي ديگر سال.

شباهت ديگر دروغ هاي روز اول آوريل، با شوخي هاي سيزده بدر است. روز اول آوريل، هر چهار سال يکبار مصادف با روز سيزده فروردين است ( و سه سال با 12 فروردين ). پيشينه و انگيزهً برگزاري سيزده بدر، هر چه باشد، در همهً شهرها و روستاها و عشيره هاي ايران، سيزدهمين روز فروردين، رسمي است که بايد از خانه بيرون آمد و به باغ و کشتزارها رو آورد و به اصطلاح نحسي روز سيزده را بدر کرد. خانواده ها در اين روز به صورت گروهي و گاه چند خانواده با هم غذاي ظهر را آماده کرده و نيز آجيل ها و خوردني هاي سفرهً هفت سين را با خود برداشته، به دامان صحرا و طبيعت مي روند و سبزهً هفت سين را با خود برده و به آب روان مي اندازند. به دامن صحرا رفتن، شوخي و بازي کردن، دويدن، تاب خوردن و در هر حال جدي نبودن، از سرگرمي ها و ويژگي هاي روز سيزده است. گره زدن سبزه، به نيت باز شدن گره دشواري ها و برآورده شدن آرزوها، از جمله بيرون کردن نحسي است. اين باور، معروف است که " سبزه گره زدن " دختران " دم بخت "، شگوني براي ازدواج و همسر يابي، مي باشد. در فرهنگ اساطير براي رسم هاي سيزده بدر، معني هاي تمثيلي آورده : شادي و خنده در اين روز به معني فروريختن انديشه هاي تيره و پليدي، روبوسي نماد آشتي و به منزله تزکيه، خوردن غذا در دشت نشانهً فديه گوسفند بريان، به آب افکندن سبزه هاي تازه رسته - نشانه دادن هديه به ايزد آب يا " ناهيد " و گره زدن سبزه براي باز شدن بخت و تمثيلي براي پيوند زن و مرد براي تسلسل نسلها، رسم مسابقه ها به ويژه اسب دواني - يادآور کشمکش ايزد باران و ديو خشکسالي است.

اين باور همگاني چنان است که اگر خانواده اي نتواند به علتي تمام روز را به باغ و صحرا برود، به ويژه با دگرگوني هاي جامعه شهر امروز در بعد از ظهر، هر قدر هم مختصر، " براي گره زدن سبزه و بيرون کردن نحسي سيزده " به باغ يا گردشگاه عمومي مي رود. با دگرگوني هاي صنعتي، شغلي، بزرگ شدن شهرها، فراواني وسيله هاي آمد و رفت سريع السير، وسيله هاي ارتباط جمعي و ... به ناگزير شهرداري هاي شهرهاي بزرگ، دشواريهاي آمد و رفت را پيش بيني مي کنند. فراواني اتومبيل و ديگر وسيله هاي آمد و رفت موتوري و نيز وسعت خانه سازي ها و شهرسازي ها، باعث شده که خانواده ها، سال به سال راه دورتري را براي " سيزده بدر " پشت سر بگذارند، تا سبزه و کشتزاري بيابند.

نمايش فيم ديوانه از قفس پريد

2005-03-23T23:21:00.000-05:00

مكان:سالن اجتماعات ساختمان سايت دانشگاه اتاوا
H0104آدرس:دانشگاه اتاوا،ساختمان سايت،طبقه زير زمين ، اتاق
زمان :جمعه ۲۵ مارچ راس ساعت۵:۰۰ بعد از ظهر
بازيگران: عزت الله انتظامي، علي نصيريان، نيكي كريمي، پرويز پرستويي

GSAÉD election

2005-03-21T12:34:00.001-05:00

Name : Reza Ghazal
Occupation: PhD Candidate at the Dept. of Economics
Running Position : VP of Service

DATE: March 22-24 (Tuesday-Thursday)

TIME: 9:30 A.M - 6:00 P.M

POLLING BOOTHS:

1: University Center (in front of SF GSAÉD Office (610 CumberlandUO office)
2: SITE building(ground floor, near SITE-CBY link)
3: Lamoureux Hall (close to main entrance)
4: Roger Guindon Hall (at the Atrium)

PLEASE PRESENT YOUR PHOTO ID AT THE BOOTH.

ترانه های بهاری

2005-03-18T20:09:00.000-05:00

ترانه های بهاری : بهار و جلوه های دل انگيز آن در شعر و موسيقی ايران

محمود خوشنام
ترانه های بهاری - قسمت اول (صوتي)

ترانه های بهاری - قسمت دوم (صوتي)

محمد رضا شجريان

بهار و جلوه های دل انگيز آن را در شعر و موسيقی همه جای جهان می توان پيدا کرد. اين جلوه ها، هميشه گرانقدرترين سرچشمه الهام برای شاعران و آهنگ سازان بوده است.

پيشينه اين الهام پذيری را به تاريح ايران دست کم می توان تا " الحان باربدی" دنبال کرد. همزمانی بهار با جشن های فراگير نوروزی، بازتاب آن را در شعر و موسيقی ايران دلپذيرتر ساخته است.

در ميان الحان باربدی، نغمه های بسياری ويژه بهار و نوروز وجود داشته که باربد آن دو را به هنگام نو شدن سال می خوانده ومی نواخته است. بعضی از اين نغمه ها هنوز پس از هزار و چهارصد سال، به عنوان "گوشه" در آوازها و دستگاه های موسيقی سنتی حضور دارند. نوروز بزرگ، نوروز خارا و نوروز صبا از اين گونه گوشه ها به شمار می روند که در پهنه "همايون" و "راست پنجگاه" پراکنده اند.

هنگامه اخوان

گذشته از آن، گوشه های گلريز(شور)، کوچه باغی(دشتی) و طرب انگيز(ماهور) در اين مقام ها نشان از تاثير پذيری آفرينندگان آن ها از جلوه های بهاری دارد.

گمان می رود که در سده های بعدی بعضی از همان الحان به صورت نوروز خوانی هايی در آمده باشد که هنوز هم در استان های شمالی ايران رايج است و چه بسا ترانه های حاجی فيروزی نيز بر همين الحان تکيه داشته باشد.

با اين همه، بعد ها ممنوعيت عمومی و اخلاقی پرداختن به موسيقی، اين شعر و شادی بهارانه را به ويژه در شهرها از ميان برد و آنچه هم که در خفا و يا در بزم های اشرافی اجرا می شد، رنگ و بوی اندوهگنانه به خود گرفت.
و اما برپايی جنبش مشروطيت و به کار گيری موسيقی به عنوان وسيله ای برای بر انگيختن و بسيج مردم از نو، و به ضرورت راه را به سوی شور و شادمانی گشود و بهارانه های بسيار در شعر و ترانه پديد آمد.
اين بهارانه ها، به مرور از ريتمهای شادمانه تری بر خوردار شده و به شکل امروزی خود در آمده اند.
--------------------------------------------------------------------------------
قسمت دوم

دلکش

بهار، اگر در شعر و ترانه کهن ايران بيشتر به خاطر طراوت و خرمی و ديگر خصلت های طبيعی اش ستايش می شود، در شعر و ترانه نو، بار معنايی ونهادين برانگيزاننده ای نيز پيدا می کند. بهار رستاخيز طبيعت است و می تواند نهاد دگرگونگی های اجتماعی نيز باشد. بهار زندگی ساز است، دشمن مرگ است، پس می تواند تمثيلی برای مبارزات آزاديخواهانه باشد.

اينگونه نگاه کردن به بهار در شعر و ترانه پس از جنبش مشروطيت به وجود آمد و پس از يک دوره خاموشی، دو باره از سال های چهل سر برآورد.
دگرگونی در متن ترانه ها (شعر) به نا گزير، دگرگونی در موسيقی را نيز می طلبيد.
ترانه های نو، از سال های سی به یعد فرم موسيقايی تازه ای پيدا کردند. ريتم، به ويژه رينم های نو، در ترانه ها، از اهميت بيشتری بر خوردار شدند. ريتم هايی که با متنی بهارانه سازگاری نشان می دادند.

بنان

از آن گذشته "ساز آرايی" و ارکستر، به معنای واقعی، اهميت خود را آشکار ساختند و توانستند در بهارانه ها، تصوير هايی صوتی گوشنوازی پديد آورند.
با پيدايی موسيقی پاپ، بهارانه ها، شکل و شيوه نوآورانه تری پيدا کردند. به ياری اين موسيقی، بهارانه های موجود در شعر کهن نيز چشم اندازهای تازه ای يافتند.
موسيقی پاپ نيز مثل موسيقی دوره مشروطيت از جلوه های بهاری استفاده های نمادين می برد، البنه از ديدگاهی نوتر و با ظرافتی بيشتر.

BBC